Καθηµερινά, οι επαγγελµατίες υγείας καλούνται να επικοινωνήσουν, να αξιολογήσουν και κυρίως να υποστηρίξουν ανθρώπους που βιώνουν την εµπειρία του καρκίνου.
Η ογκολογική νόσος επηρεάζει µόνο τη σωµατική υγεία ή µήπως ασκεί και έντονη επίδραση στην ψυχολογική, κοινωνική και συναισθηµατική ζωή του ατόµου; Οι ανάγκες που αναδύονται κατά τη διάρκεια της ασθένειας είναι πολλές και συχνά συνοδεύονται από το ερώτηµα: «Τι πραγµατικά φέρνει η νόσος στη ζωή ενός ανθρώπου;». Η διάγνωση του καρκίνου επιφέρει σηµαντικές αλλαγές στην καθηµερινότητα, στις σχέσεις, στους κοινωνικούς ρόλους και στον τρόπο µε τον οποίο το άτοµο αντιλαµβάνεται τον εαυτό του και το µέλλον του.
Η διάγνωση του καρκίνου αποτελεί ένα ιδιαίτερα στρεσογόνο γεγονός, το οποίο συχνά συνοδεύεται από συναισθήµατα φόβου, αβεβαιότητας, άγχους και θλίψης. Παράλληλα, οι ασθενείς καλούνται να διαχειριστούν τις επιπτώσεις των θεραπευτικών παρεµβάσεων, όπως η χηµειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και οι χειρουργικές επεµβάσεις. Οι αλλαγές στην εξωτερική εµφάνιση, η κόπωση, ο πόνος και οι περιορισµοί στην καθηµερινή λειτουργικότητα µπορούν να επηρεάσουν σηµαντικά την αυτοεκτίµηση και την ποιότητα ζωής τους (Pitman et al., 2018).
Η αβεβαιότητα σχετικά µε την πορεία της νόσου και η πιθανότητα υποτροπής αποτελούν σηµαντικές πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Η έκταση του φαινοµένου αποτυπώνεται στη µετα-ανάλυση των Mitchell et al. (2011), η οποία περιέλαβε 94 µελέτες και περισσότερους από 14.000 ογκολογικούς ασθενείς. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα, το 16,3% των ασθενών πληρούσε τα διαγνωστικά κριτήρια για µείζονα καταθλιπτική διαταραχή, το 10,3% για αγχώδη διαταραχή και το 19,2% για διαταραχή προσαρµογής.
Τα δεδοµένα αυτά αναδεικνύουν ότι ένα σηµαντικό ποσοστότων ογκολογικών ασθενών αντιµετωπίζει σοβαρή ψυχολογική δυσφορία, γεγονός που καθιστά αναγκαία την παροχή εξειδικευµένης ψυχολογικής υποστήριξης.
Επιπλέον, ο καρκίνος επηρεάζει συχνά τις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις του ατόµου. Ο ασθενής µπορεί να αναγκαστεί να περιορίσει ή να εγκαταλείψει επαγγελµατικούς και κοινωνικούς ρόλους, ενώ η οικογένεια καλείται να προσαρµοστεί σε νέες απαιτήσεις και ευθύνες, βιώνοντας και η ίδια σηµαντική ψυχολογική επιβάρυνση (Northouse et al., 2010).
Οι ογκολογικοί ασθενείς παρουσιάζουν αυξηµένη ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη, καθώς η νόσος επηρεάζει σηµαντικά την ψυχική, κοινωνική και συναισθηµατική τους λειτουργικότητα. Ο φόβος για την εξέλιξη της ασθένειας, η αβεβαιότητα για το µέλλον, οι επιπτώσεις των θεραπειώνκαι η πιθανότητα υποτροπής αποτελούν σηµαντικές πηγές ψυχολογικής επιβάρυνσης. Παράλληλα, η εµπειρία του καρκίνου συχνά συνοδεύεται από αισθήµατα απώλειας ελέγχου, φόβου και συναισθηµατικής δυσφορίας. Η σύγχρονη ψυχοογκολογική βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι η έγκαιρη αναγνώριση των ψυχοκοινωνικών αναγκών και η παροχή κατάλληλων παρεµβάσεων αποτελούν αναπόσπαστο µέρος της ολιστικής ογκολογικής φροντίδας (Caruso & Breitbart, 2020· Mehnert-Theuerkauf et al., 2023).
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχολογική υποστήριξη αποτελεί βασικό στοιχείο της ολιστικής φροντίδας των ογκολογικών ασθενών. Η ολιστική φροντίδα αναφέρεται σε µια ολοκληρωµένη προσέγγιση που λαµβάνει υπόψη όχι µόνο τις σωµατικές ανάγκες του ασθενούς, αλλά και τις ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευµατικές διαστάσεις της υγείας του. Η συµβουλευτική, η ψυχοθεραπεία και οι οµάδες υποστήριξης προσφέρουν έναν ασφαλή χώρο έκφρασης συναισθηµάτων και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας (National Comprehensive Cancer Network [NCCN], 2024).
Παράλληλα, συµβάλλουν στη βελτίωση της προσαρµογής στη θεραπεία, στην ενίσχυση της συνεργασίας µε τους επαγγελµατίες υγείας και στη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Όπως υποστηρίζουν οι Holland και Weiss (2008), η ψυχοκοινωνική φροντίδα αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ποιοτικής ογκολογικής περίθαλψης από τη διάγνωση έως και τη φάση της επιβίωσης.
Συµπερασµατικά, η εµπειρία του καρκίνου αποτελεί µια σύνθετη και πολυδιάστατη διαδικασία που επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής του ατόµου. Η αντιµετώπιση της νόσου δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη σωµατική θεραπεία, αλλά απαιτεί την αναγνώριση και την κάλυψη των ψυχολογικών και κοινωνικών αναγκών που αναδύονται σε κάθε στάδιό της. Η παροχή έγκαιρης και συστηµατικής ψυχολογικής υποστήριξης µπορεί να ενδυναµώσει τον ασθενή, να βελτιώσει την προσαρµογή του στις απαιτήσεις της θεραπείας και να συµβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση της αξιοπρέπειας, της ελπίδας και της ποιότητας ζωής του. Η ψυχολογική φροντίδα θα πρέπει να αντιµετωπίζεται ως βασικό δικαίωµα κάθε ογκολογικού ασθενούς και ως αναπόσπαστο µέρος της σύγχρονης ογκολογικής πρακτικής.
Διασύνδεση Ψυχολογικής και Κοινωνικής Υπηρεσίας στο πλαίσιο της ψυχοκοινωνικής φροντίδας
Η φροντίδα των ογκολογικών ασθενών δεν περιορίζεται στην αντιµετώπιση της νόσου και των σωµατικών της επιπτώσεων. Οι ανάγκες που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της θεραπείας είναι συχνά πολύπλευρες και αφορούν τόσο την ψυχολογική κατάσταση του ατόµου όσο και πρακτικά, κοινωνικά ή οικονοµικά ζητήµατα που επηρεάζουν την καθηµερινότητά του.
Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσµατική υποστήριξη προϋποθέτει τη στενή συνεργασία διαφορετικών επαγγελµατιών υγείας µέσα από ένα κοινό πλαίσιο ψυχοκοινωνικής φροντίδας. Στο πλαίσιο αυτό, η Κοινωνική και η Ψυχολογική Υπηρεσία λειτουργούν συµπληρωµατικά, µε κοινό στόχο την ενίσχυση της ποιότητας ζωής και της συνολικής προσαρµογής του ατόµου στην εµπειρία της ασθένειας.
Η επαφή του ωφελούµενου µε την υπηρεσία µπορεί να ξεκινήσει είτε µέσω της Κοινωνικής είτε µέσω της Ψυχολογικής Υπηρεσίας. Κατά την πρώτη επικοινωνία πραγµατοποιείται διερεύνηση των αναγκών του και παρέχεται ενηµέρωση για το σύνολο των διαθέσιµων υπηρεσιών υποστήριξης.
Ανεξάρτητα από το αρχικό αίτηµα, ο ωφελούµενος ενηµερώνεται για τη δυνατότητα λήψης ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς η εµπειρία του καρκίνου συνοδεύεται συχνά από αυξηµένες ψυχοσυναισθηµατικές ανάγκες που δεν είναι πάντοτε εµφανείς από την πρώτη επαφή. Με τη συναίνεσή του, µπορεί να πραγµατοποιηθεί εσωτερική παραποµπή στην Ψυχολογική Υπηρεσία για περαιτέρω αξιολόγηση και υποστήριξη.
Η Ψυχολογική Υπηρεσία αναλαµβάνει την αρχική εκτίµηση, τη λήψη ενηµερωµένης συναίνεσης και τη δηµιουργία ατοµικού φακέλου υποστήριξης. Στη συνέχεια παρέχεται ένας δοµηµένος κύκλος συνεδριών, προσαρµοσµένος στις ανάγκες του ωφελούµενου. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας ενδέχεται να αναδειχθούν ζητήµατα που σχετίζονται µε κοινωνικές παροχές, εργασιακές δυσκολίες, οικονοµικές επιβαρύνσεις, διαδικασίες πιστοποίησης αναπηρίας ή άλλες πρακτικές ανάγκες που επηρεάζουν σηµαντικά την καθηµερινή λειτουργικότητα του ατόµου και της οικογένειάς του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, και πάντοτε µε τη συγκατάθεση του ωφελούµενου, ενεργοποιείται η συνεργασία µε την Κοινωνική Υπηρεσία, η οποία αναλαµβάνει τη διαχείριση των σχετικών κοινωνικών και διοικητικών θεµάτων.
Η ανταλλαγή πληροφοριών µεταξύ των δύο υπηρεσιών πραγµατοποιείται αποκλειστικά µε τη συναίνεση του ωφελούµενου και περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα στοιχεία για τη συνέχεια της φροντίδας. Δεν κοινοποιείται το περιεχόµενο των ψυχολογικών συνεδριών ούτε προσωπικές πληροφορίες που δεν σχετίζονται µε το ζητούµενο αίτηµα. Η συνεργασία βασίζεται στην αρχή της ελάχιστης απαραίτητης πληροφορίας.
Παράλληλα, η τακτική επικοινωνία και ο συντονισµός µεταξύ των δύο υπηρεσιών επιτρέπουν την έγκαιρη αναγνώριση νέων αναγκών και τη διασφάλιση της συνέχειας της φροντίδας. Η Κοινωνική Υπηρεσία επικεντρώνεται στις πρακτικές, κοινωνικές και διοικητικές διαστάσεις της υποστήριξης, ενώ η Ψυχολογική Υπηρεσία εστιάζει στην ψυχική ανθεκτικότητα, τη συναισθηµατική επεξεργασία της εµπειρίας της νόσου και την προσαρµογή στις αλλαγές που αυτή επιφέρει. Η συνεργασία των δύο υπηρεσιών επιτρέπει µια πιο ολοκληρωµένη ανταπόκριση στις ανάγκες του ογκολογικού ασθενούς Με αυτόν τον τρόπο διαµορφώνεται ένα ενιαίο πλαίσιο ψυχοκοινωνικής φροντίδας που υποστηρίζει ουσιαστικά τον ασθενή και το υποστηρικτικό του περιβάλλον σε όλα τα στάδια της διαδροµής του µε τη νόσο.
Κάπα3 – Κέντρο Καθοδήγησης Καρκινοπαθών
Μαζί, με γνώση, φροντίδα και ανθρώπινη παρουσία.
Επικοινωνήστε μαζί μας : https://www.kapa3.gr/epikoinonia/ γραφόντας στο πλαίσιο Μήνυμα “Ψυχολογική υποστήριξη”
Ή ΚΑΛΈΣΤΕ ΣΤΟ
Βιβλιογραφία Caruso, R., & Breitbart, W. (2020). Mental health care in oncology: Contemporary perspective on the psychosocial burden of cancer and evidence-based interventions. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 29, e86. https://doi.org/10.1017/S2045796019000866 Holland, J., & Weiss, T. (2008). The new standard of quality cancer care: Integrating the psychosocial aspects in routine cancer from diagnosis through survivorship. Cancer Journal, 14(6), 425–428. https://doi.org/10.1097/PPO.0b013e31818d8934 Mehnert-Theuerkauf, A., Hufeld, J. M., Esser, P., Goerling, U., Hermann, M., Zimmermann, T., Reuter, H., & Ernst, J. (2023). Prevalence of mental disorders, psychosocial distress, and perceived need for psychosocial support in cancer patients and their relatives stratified by biopsychosocial factors: Rationale, study design, and methods of a prospective multi-center observational cohort study (LUPE study). Frontiers in Psychology, 14, 1125545. https://doi.org/10.3389/ fpsyg.2023.1125545 Mitchell, A. J., Chan, M., Bhatti, H., Halton, M., Grassi, L., Johansen, C., & Meader, N. (2011). Prevalence of depression, anxiety, and adjustment disorder in oncological, haematological, and palliative-care settings: A meta-analysis of 94 interview-based studies. The Lancet Oncology, 12(2), 160–174. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(11)70002-X National Comprehensive Cancer Network. (2024). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Distress Management. NCCN. Northouse, L. L., Katapodi, M. C., Song, L., Zhang, L., & Mood, D. W. (2010). Interventions with family caregivers of cancer patients: Meta-analysis of randomized trials. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 60(5), 317–339. https://doi.org/10.3322/caac.20081Pitman, A., Suleman, S., Hyde, N., & Hodgkiss, A. (2018). Depression and anxiety in patients with cancer. BMJ, 361, k1415. https://doi.org/10.1136/bmj.k
