Η 25η Νοεμβρίου έχει ανακηρυχθεί ως Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των γυναικών, έχοντας ως στόχο να αναδείξει το φαινόμενο και να συμβάλλει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού.
Τα Ηνωμένα Έθνη ορίζουν τη βία κατά των γυναικών ως «κάθε πράξη βίας με βάση το φύλο που οδηγεί ή είναι πιθανό να οδηγήσει σε σωματική, σεξουαλική ή ψυχική βλάβη ή ταλαιπωρία σε γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων απειλών τέτοιων πράξεων, εξαναγκασμού ή αυθαίρετης στέρησης ελευθερία, είτε εμφανίζεται στη δημόσια είτε στην ιδιωτική ζωή». Η κακοποίηση των γυναικών λαμβάνει χώρα σε διάφορα πλαίσια, όπως στην οικογένεια, στον εργασιακό χώρο και στον κοινωνικό κύκλο τους. Οι συμπεριφορές βίας μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές, ανάλογα με την βλάβη που προκαλούν στο θύμα.
Πιο συγκεκριμένα, έχουν καταγραφεί οι εξής μορφές:
- Σωματική βία, η οποία παραβιάζει τα σωματικά όρια και έχει στόχο να προκαλέσει βλάβη στο σώμα.
- Σεξουαλική βία, η οποία ορίζεται ως κάθε πράξη ή απόπειρα σεξουαλικής πράξης που εκτελείται εξαναγκαστικά. Αυτή περιλαμβάνει όχι μόνο την εξαναγκαστική διείσδυση στο σώμα, αλλά και σεξουαλικό άγγιγμα χωρίς τη συναίνεση της γυναίκας, παραβιάζοντας τα προσωπικά της όρια.
- Ψυχολογική κακοποίηση και συμπεριφορές ελέγχου, που έχουν ως στόχο την πρόκληση δυσφορικών συναισθημάτων και τον εκφοβισμό του θύματος με λεκτικές συμπεριφορές, απομόνωση, χειραγώγηση και συνεχή υποτίμηση του.
- Διαδικτυακή βία (cyberbullying), μια σύγχρονη μορφή βίας που περιλαμβάνει την ηλεκτρονική παρενόχληση, την δημοσίευση προσωπικών πληροφοριών και ιδιωτικών στιγμών της γυναίκας ή και εκφοβισμό μέσω των κοινωνικών μέσων.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, 1 στις 3 γυναίκες κάποια στιγμή στη ζωή της θα έρθει αντιμέτωπη με κάποια μορφή βίας από τον σύντροφό της, ενώ 1 στις 5 θα πέσει θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού. Στην Ευρώπη, ένα σημαντικό ποσοστό 40-50%, έχει αναφέρει κάποια μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο. Συνήθως, τα εγκλήματα κατά των γυναικών διαπράττονται από συντρόφους τους (38%), ενώ τα περιστατικά βίας φάνηκε πως αυξήθηκαν δραματικά με το εγκλεισμό εξαιτίας της πανδημίας COVID-19, όπου τα θύματα περνούσαν αναγκαστικά περισσότερο χρόνο στο σπίτι με τους δράστες
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι παράγοντες που οδηγούν συχνά στην υιοθέτηση βίαιων συμπεριφορών ενάντια των γυναικών, είναι οι εξής:
- Χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης
- Προηγούμενη έκθεση στη βία, συνήθως στην παιδική ηλικία
- Περιστατικά βίας στο οικογενειακό πλαίσιο
- Χρήση ουσιών
- Κατάχρηση αλκοόλ
- Προκαταλήψεις και στερεότυπα που προωθούν την πατριαρχία και την κατώτερη κοινωνική θέση της γυναίκας
Οι γυναικοκτονίες έχουν απασχολήσει τις κοινωνίες τα τελευταία χρόνια, παρόλο που δεν αποτελούν ένα νέο φαινόμενο. Ο όρος «γυναικοκτονία» έχει αποτελέσει αφορμή για συγκρούσεις μεταξύ των κοινωνιών, καθώς δεν αναγνωρίζεται από όλες η κοινωνική φύση του ζητήματος. Ο ορισμός που χρησιμοποιείται ευρέως αφορά μια ακραία μορφή βίας εναντίον των γυναικών εξαιτίας του φύλου τους. Το γυναικείο φύλο, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις που το συνοδεύουν, οι σχέσεις εξουσίας, οι κοινωνικές ανισότητες και η αποδοχή της βίας από το κοινωνικό περιβάλλον, αποτελούν συχνά κίνητρα των δραστών όταν διαπράττουν μια γυναικοκτονία. Οι δολοφονίες των γυναικών που γίνονται λόγω του φύλου τους, αντιπροσωπεύουν ένα κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο που είναι βαθιά ριζωμένο στα έθιμα και τις νοοτροπίες και όχι απλά μεμονωμένα περιστατικά βίας. Όπως κάθε φαινόμενο που παρατηρείται ευρέως στην κοινωνία, απαιτείται να εξεταστεί σε κοινωνικό επίπεδο.
Εκτός από τις σωματικές επιπτώσεις της βίας, έρευνες στο πεδίο της ψυχολογίας, έχουν δείξει πως οι μορφές βίας κατά των γυναικών – και κυρίως η σωματική – έχουν συσχετιστεί με την εκδήλωση κατάθλιψης στις γυναίκες θύματα. Ακόμα, η έκθεση στη βία μπορεί να αυξήσει σημαντικά την πιθανότητα εκδήλωσης αγχωδών διαταραχών και της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Οι ψυχολογικές και συναισθηματικές επιπτώσεις της σεξουαλικής βίας, έχουν επίσης μελετηθεί ανά τα χρόνια. Τα θύματα σεξουαλικής βίας έρχονται συχνά αντιμέτωπα με κρίσεις πανικού, τον φόβο της επανάληψης της βίας εναντίον τους, ενώ πολλές φορές επιλέγουν να αποσιωπούν τα συναισθήματά τους, αυξάνοντας τις πιθανότητες ανάπτυξης διαταραχών ύπνου, τροφής και άλλων συναισθηματικών διαταραχών. Επίσης, οι γυναίκες που έχουν υποστεί σεξουαλική βία εμφανίζουν πιο συχνά αυτοκτονικές συμπεριφορές – οι οποίες μπορούν να καταλήξουν σε αυτοκτονία – από αυτές που δεν έχουν βιώσει αντίστοιχα περιστατικά βίας.
Στην Ελλάδα, καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με περιστατικά βίας κατά των γυναικών. Παρά τη θέσπιση νόμων που καταδικάζουν την έμφυλη βία και προάγουν την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων, το γεγονός ότι εξακολουθούν να συμβαίνουν αντίστοιχα περιστατικά, αναγάγει το πρόβλημα σε κοινωνικό επίπεδο όπου και πρέπει να αναζητηθούν τα αίτια και οι λύσεις του. Η πρόληψη της βίας οφείλει και πρέπει να ξεκινάει από τους πρωτογενείς φορείς κοινωνικοποίησης, υπογραμμίζοντας τη σημασία της διαφύλαξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα όρια του σώματος και τον σεβασμό απέναντι στην αυτοδιάθεση. Είναι σημαντικό να σταθούμε δίπλα στα θύματα της βίας, καταδικάζοντας την επαναθυματοποίησή τους και δίνοντας τους την ευκαιρία να μιλήσουν γι’ αυτό που τους συμβαίνει.
Η Γραμμή SOS 15900, στελεχώνεται από ψυχολόγους και κοινωνιολόγους που παρέχουν άμεση βοήθεια σε περιστατικά βίας σε 24ωρη βάση, ενώ δίνει και τη δυνατότητα ηλεκτρονικής επικοινωνίας των γυναικών μέσω της διεύθυνσης sos15900@isotita.gr.
Στο Κάπα3, είμαστε δίπλα στις γυναίκες που βιώνουν κάποια μορφή κακοποίησης και στηρίζουμε κάθε προσπάθεια που προάγει την εξάλειψη της.
Επιμέλεια κειμένου :Μαρία Βεργάκη ,Ψυχολόγος,Μέλος ομάδας Καπα3
Βιβλιογραφία
Dawson, M., & Carrigan, M. (2021). Identifying femicide locally and globally: Understanding the utility and accessibility of sex/gender-related motives and indicators. Current Sociology, 69(5), 682-704. DOI: 10.1177/0011392120946359
Jina, R., & Thomas, L. S. (2013). Health consequences of sexual violence against women. Best practice & research Clinical obstetrics & gynaecology, 27(1), 15-26. DOI: 10.1016/j.bpobgyn.2012.08.012
Oram, S., Khalifeh, H., & Howard, L. M. (2017). Violence against women and mental health. The Lancet Psychiatry, 4(2), 159-170. DOI:10.1016/s2215-0366(16)30261-9
Walby, S. (2023). What is femicide? The United Nations and the measurement of progress in complex epistemic systems. Current Sociology, 71(1), 10-27. DOI:10.1177/00113921221084357
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2024). Βία κατά των γυναικών. Ανακτήθηκε από: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women
Βία κατά των γυναικών. Ανακτήθηκε από: https://womensos.gr/
