Κατηγορία: ψυχική υγεία

14 Νοεμβρίου – Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη

Κάθε χρόνο γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη στις 14 Νοεμβρίου, υπενθυμίζοντάς μας τη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της σωστής διαχείρισης της νόσου.

Η ημέρα καθιερώθηκε το 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη (IDF) και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), για να τιμήσει τα γενέθλια του Frederick Banting, του Καναδού επιστήμονα που ανακάλυψε την ινσουλίνη το 1921 — μια ανακάλυψη που άλλαξε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.

Τι είναι ο διαβήτης

Ο διαβήτης είναι μια χρόνια πάθηση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται τη γλυκόζη στο αίμα. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι:

  • Διαβήτης Τύπου 1, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Ο διαβήτης Τύπου 1 δεν μπορεί να προληφθεί. Ωστόσο, με σωστή ρύθμιση, σύγχρονες θεραπείες και τη σωστή υποστήριξη, οι άνθρωποι με αυτόν μπορούν να έχουν μια πλήρως φυσιολογική και ενεργή ζωή.

  • Διαβήτης Τύπου 2, ο οποίος συνδέεται συχνά με παράγοντες κινδύνου όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή και η καθιστική ζωή.

Συμβουλές πρόληψης για τον διαβήτη τύπου 2

Στην Ελλάδα, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με διαβήτη συνεχίζει να αυξάνεται, γεγονός που καθιστά την πρόληψη ακόμα πιο κρίσιμη. Η εκπαίδευση και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις επιπλοκές. Επιπλέον, η συναισθηματική στήριξη από την οικογένεια και τους φίλους βελτιώνει την ποιότητα ζωής.

Επιπρόσθετα, η σωστή διαχείριση του διαβήτη απαιτεί τόσο γνώση όσο και καθημερινές συνήθειες. Για παράδειγμα, μικρές κινήσεις μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά:

  • Τηρήστε μια ισορροπημένη διατροφή με χαμηλή ζάχαρη και λιπαρά.

  • Ασκηθείτε τακτικά.

  • Κάντε προγραμματισμένες εξετάσεις και παρακολουθήστε τα επίπεδα σακχάρου.

  • Και, τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, φροντίστε την ψυχική σας υγεία.

Στον σημερινό γρήγορο και πιεστικό τρόπο ζωής, η φροντίδα του εαυτού δεν είναι πολυτέλεια· είναι ανάγκη.

Εξίσου σημαντική είναι η πρόληψη. Ακολουθώντας μια υγιεινή διατροφή, συμμετέχοντας σε τακτική σωματική δραστηριότητα και διατηρώντας σταθερό βάρος, μπορείτε να μειώσετε σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη Τύπου 2.

Συνεπώς, η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη μας θυμίζει ότι η πρόληψη ξεκινά από μικρές, καθημερινές επιλογές. Φροντίστε τον εαυτό σας, ενημερωθείτε και στηρίξτε όσους βρίσκονται γύρω σας. Η υγεία είναι προτεραιότητα και πράξη αγάπης προς τη ζωή.

Στο ΚΑΠΑ3 πιστεύουμε ότι η ενημέρωση και η στήριξη πρέπει να είναι προσβάσιμες σε όλους. Μέσω ουσιαστικών δράσεων στην κοινότητα, ανοιχτής επικοινωνίας και πραγματικού ενδιαφέροντος για τον άνθρωπο, στεκόμαστε δίπλα σε όσους αντιμετωπίζουν χρόνιες παθήσεις — σήμερα και κάθε μέρα.

Πηγές:

Κείμενο/Προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το Κάπα3

Όταν η Τέχνη Συναντά την Επιστήμη: Πώς η πλατφόρμα CREATE μπορεί να ενισχύσει τη συναισθηματική ρύθμιση στην αντιμετώπιση του καρκίνου

Στο ΚΑΠΑ3 αναγνωρίζουμε ότι ο καρκίνος επηρεάζει πολύ περισσότερα από το σώμα· δοκιμάζει τα συναισθήματα, την αίσθηση του εαυτού, τις σχέσεις και τη συνολική ποιότητα ζωής όσων υποφέρουν. Παρά τη συχνή εμφάνιση ψυχικών δυσκολιών, όπως το άγχος και η κατάθλιψη, η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας παραμένει περιορισμένη. Αυτό το κενό ανάμεσα στις ανάγκες των ασθενών και στις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας ήταν ακριβώς η αφορμή που μας ώθησε να συμβάλουμε στην ανάπτυξη του CREATE, μιας καινοτόμου ψηφιακής πλατφόρμας που ενισχύει τη συναισθηματική ανθεκτικότητα μέσα από έναν ισχυρό συνδυασμό τέχνης, τεχνολογίας και συναισθηματικής εμπλοκής (Ladas et al., 2025).

Η πλατφόρμα CREATE (Creativity and Resilience through Arts, Technology, and Emotions) χρησιμοποιεί υπολογιστική γνωστική εκπαίδευση (CCT) σχεδιασμένη για να βελτιώνει τη συναισθηματική ρύθμιση μέσω της ενίσχυσης της λειτουργικής μνήμης, της επαφής με γνωστά έργα τέχνης και της δημιουργικής συναισθηματικής έκφρασης. Σε αντίθεση με άλλες πλατφόρμες, εστιάζει αποκλειστικά σε μία γνωστική λειτουργία: τη λειτουργική μνήμη. Έρευνες δείχνουν ότι η στοχευμένη ενίσχυση μιας μόνο λειτουργίας είναι πιο αποτελεσματική από την ταυτόχρονη ενίσχυση πολλών. Η λειτουργική μνήμη, ειδικότερα, φαίνεται να επηρεάζει τη συναισθηματική ρύθμιση — μια δεξιότητα με αποδεδειγμένα οφέλη για τη μείωση του άγχους και της κατάθλιψης.

Έτσι, το CREATE εισάγει ένα ενιαίο πλαίσιο που συνδυάζει τη γνωστική λειτουργία, τη συναισθηματική έκφραση και βιολογικούς παράγοντες όπως η ποιότητα ύπνου και η δραστηριότητα της ντοπαμίνης. Τέτοιες ψηφιακές λύσεις για την ψυχική υγεία αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως υποσχόμενες εναλλακτικές προς την παραδοσιακή ψυχοθεραπεία, προσφέροντας μεγαλύτερη προσβασιμότητα και οικονομική προσιτότητα, ενώ μπορούν παράλληλα να μειώσουν τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους.

Τα αποτελέσματα της πιλοτικής μελέτης για το CREATE ήταν πολύ ενθαρρυντικά: οι συμμετέχοντες βρήκαν την πλατφόρμα εύχρηστη και ευχάριστη, ενώ εμφάνισαν αυξημένη συναισθηματική και δημιουργική εμπλοκή. Αν και η πρώτη αυτή έρευνα επικεντρώθηκε κυρίως στη βιωσιμότητα και εγκυρότητα και όχι στην θεραπευτική αποτελεσματικότητα, τα αρχικά ευρήματα δείχνουν βελτίωση στη συναισθηματική ρύθμιση. Σημαντικό είναι ότι η μελέτη ανέδειξε θετικές συσχετίσεις ανάμεσα στη λειτουργική μνήμη, τη συναισθηματική ρύθμιση και την έκφραση των συναισθημάτων, υποδεικνύοντας επίσης ότι ο ύπνος και η ντοπαμίνη μπορεί να μεσολαβούν σε αυτές τις επιδράσεις.

Αυτά τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία των δεδομένων τρόπου ζωής και βιολογικών παραγόντων στην ανάπτυξη εξατομικευμένων ψηφιακών εργαλείων ψυχικής υγείας. Η νευροεπιστήμη έχει δείξει ότι η λειτουργική μνήμη παίζει κεντρικό ρόλο στη συναισθηματική ρύθμιση. Μια ισχυρότερη λειτουργική μνήμη βοηθά τα άτομα να διαχειρίζονται καλύτερα τις δυσάρεστες σκέψεις, να μετακινούν την προσοχή τους και να ανταποκρίνονται πιο ήρεμα στις προκλήσεις. Για τους ανθρώπους που ζουν με καρκίνο, η ενίσχυση αυτών των γνωστικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων καθιστά την καθημερινότητα πιο διαχειρίσιμη. Η βελτίωση των νοητικών δεξιοτήτων μπορεί να διευκολύνει τη συμμόρφωση στη θεραπεία, τη λήψη ενημερωμένων αποφάσεων και την πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση των έντονων συναισθηματικών διακυμάνσεων που συχνά συνοδεύουν την ασθένεια.

Η μελέτη βασίστηκε σε δειγματοληψία ευκολίας, που αποτελούνταν κυρίως από επαγγελματίες υγείας σχετιζόμενους με τον καρκίνο, ενώ μόνο ένας καρκινοπαθής συμμετείχε. Για να αντιμετωπιστεί αυτός ο περιορισμός, η επόμενη φάση της έρευνας θα εστιάσει αποκλειστικά σε ασθενείς και επιζώντες καρκίνου. Οι ιδιαίτερες προκλήσεις τους — όπως η κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο και οι γνωστικές αλλαγές που προκαλούν οι θεραπείες — θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο για τη βελτίωση της πλατφόρμας και την προσαρμογή της στις ανάγκες όσων πρόκειται να ωφεληθούν περισσότερο. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια πιο ουσιαστική παρέμβαση, ενώ παράλληλα δίνεται φωνή στους ίδιους τους ασθενείς στη διαμόρφωση του μέλλοντος της υποστηρικτικής φροντίδας του καρκίνου.

Κοιτάζοντας μπροστά, το CREATE προσφέρει ένα ελπιδοφόρο όραμα για την ψηφιακή υποστήριξη της ψυχικής υγείας. Είναι ευέλικτο, προσιτό και επεκτάσιμο, κάτι που το καθιστά ιδιαίτερα πολύτιμο για όσους δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Η έγκαιρη παρέμβαση και η συνεχής υποστήριξη της συναισθηματικής ευημερίας κατά τη διάρκεια της θεραπείας και της επιβίωσης μπορούν να μειώσουν το μακροπρόθεσμο βάρος που επιφέρουν οι ψυχικές διαταραχές στα συστήματα υγείας. Καθώς οι θεραπείες του καρκίνου εξελίσσονται, οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι η ψυχολογική φροντίδα εξελίσσεται μαζί τους — και το CREATE συμβάλλει ακριβώς σε αυτό.

Διαβάστε ολόκληρη τη μελέτη

Αναφορές:
Ladas, A. I., Katsoridou, C., Gravalas, T., Klados, M. A., Stravoravdi, A. S., Tsompanidou, N., Fragkedaki, A., Bista, E., Chorafa, T., Petrovic, K., Vlotinou, P., Tsiakiri, A., Papazisis, G., & Frantzidis, C. A. (2025). Creativity and REsilience Through Arts, Technology and Emotions: A Pilot Study on the Feasibility and Validity of the CREATE Platform. Brain Sciences, 15(11), 1171. https://doi.org/10.3390/brainsci15111171

Αρχικό κείμενο: Δέσποινα Χρυσοστομίδου, Ψυχολόγος, για το Kapa3 Research Insights

Μετάφραση κειμένου: Αναστασίου Ιφιγένεια για το Κάπα3

4 Νοέμβρη Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Άγχος

Το άγχος είναι μια φυσική αντίδραση του οργανισμού στις προκλήσεις και τις αλλαγές της ζωής. Μας βοηθά να ανταποκρινόμαστε, να προσαρμοζόμαστε, να κινητοποιούμαστε. Όταν όμως παρατείνεται, μετατρέπεται σε έναν αόρατο, εξαντλητικό συνοδοιπόρο που επηρεάζει κάθε πλευρά της καθημερινότητας — το σώμα, τη σκέψη, τις σχέσεις, τη διάθεση. Η Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Άγχος (4 Νοεμβρίου) είναι μια αφορμή να σταθούμε λίγο, να αναπνεύσουμε βαθιά και να θυμηθούμε πως η ψυχική μας υγεία αξίζει την ίδια φροντίδα με τη σωματική.

Στην Ελλάδα, η επιβάρυνση στην ψυχική υγεία παραμένει σημαντική. Σύμφωνα με στοιχεία του OECD (2023, Country Health Profile), περίπου το 6% του πληθυσμού αντιμετωπίζει αγχώδεις διαταραχές, ενώ το 7% αναφέρει συμπτώματα κατάθλιψης. Παράλληλα, μελέτες σε νεότερες ηλικιακές ομάδες δείχνουν ότι το άγχος επηρεάζει πολύ περισσότερους: σε δείγμα φοιτητών το 2020, καταγράφηκαν υψηλά ποσοστά μέτριου έως σοβαρού στρες και ακραίου άγχους. Επιπλέον, σε διεθνείς μετρήσεις για την καθημερινή εμπειρία άγχους, περίπου το 58% των Ελλήνων ανέφερε ότι ένιωσε άγχος την προηγούμενη μέρα, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ των κορυφαίων σε Ευρώπη και παγκοσμίως. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν πως το άγχος είναι ένα φαινόμενο που αγγίζει μεγάλο μέρος του πληθυσμού και επηρεάζει την καθημερινή ζωή, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ευαισθητοποίηση και υποστήριξη.

Το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους: ταχυπαλμία, δυσκολία συγκέντρωσης, αϋπνία, ευερεθιστότητα, ή απλώς μια αίσθηση ότι «δεν προλαβαίνουμε, και ποτέ δε μας φτάνει ο χρόνος». Συχνά το υποτιμούμε, θεωρώντας το «κομμάτι της ζωής». Όμως η φροντίδα του νου και των συναισθημάτων μας δεν είναι πολυτέλεια — είναι πράξη ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας. Η στήριξη από ειδικούς ψυχικής υγείας, η φυσική άσκηση, η επαφή με τη φύση, η μουσική, η τέχνη ή ακόμα και μια απλή συζήτηση με έναν άνθρωπο που μας καταλαβαίνει μπορούν να γίνουν μικρές ανάσες ισορροπίας.

Ιδιαίτερα, άνθρωποι που ζουν με χρόνια νοσήματα, όπως ο καρκίνος, αντιμετωπίζουν εντονότερο στρες. Η ανησυχία για τις θεραπείες, η αβεβαιότητα για το μέλλον και οι φυσικές επιπτώσεις της νόσου πολλαπλασιάζουν τα επίπεδα άγχους. Η αναγνώριση και η αποδοχή αυτού του στρες είναι σημαντική, καθώς η υποστήριξη μέσω δικτύων, συμβουλευτικής και προσιτών πόρων μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Στο ΚΑΠΑ3 πιστεύουμε ότι κανείς δεν πρέπει να αντιμετωπίζει μόνος του το στρες ή την ασθένεια. Μέσα από τα προγράμματα, τις πρωτοβουλίες και την κοινότητά μας, προσφέρουμε καθοδήγηση, συναισθηματική υποστήριξη και πρακτική βοήθεια, τονίζοντας πως η ψυχική ευεξία είναι κοινό ταξίδι και η ενσυναίσθηση αποτελεί βασικό στοιχείο.

Η σημερινή μέρα δεν είναι απλώς υπενθύμιση των κινδύνων του άγχους. Είναι μια πρόσκληση να μιλήσουμε ανοιχτά χωρίς φόβο ή ντροπή, να δώσουμε χώρο στην κατανόηση και στην αποδοχή. Ας μάθουμε να ακούμε το σώμα και το μυαλό μας, να αναγνωρίζουμε τα σημάδια και να ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε. Γιατί η ηρεμία δεν είναι πολυτέλεια — είναι δικαίωμα όλων μας.

Διαβάστε περισσότερα σε παλιότερα άρθρα μας: Άρθρο1, Άρθρο2, Άρθρο3, Άρθρο4,

Πηγές:

OECD (2023), Country Health Profile: Greece
Stress, Anxiety and Depression Prevalence among Greek University Students during the COVID-19 Pandemic (2023, PLOS ONE / PMC)
Gallup Global Emotions Report 2024 – Ελλάδα: Daily Stress Measurement (58%)

Κείμενο/προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το ΚΑΠΑ3

Μείωση άγχους με τη χρήση ενσυνειδητότητας (MBSR) σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού

Η Μείωση άγχους με τη χρήση ενσυνειδητότητας (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) είναι ένα πρόγραμμα που αναπτύχθηκε από τον καθηγητή Jon Kabat-Zinn στη Σχολή Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Massachusetts και έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τα άτομα να επικεντρώνονται στη στιγμή που ζουν, παρατηρώντας τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα σωματικά αισθήματα με αποδοχή και χωρίς κριτική. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει καθοδηγούμενους διαλογισμούς, σωματικές ασκήσεις ενσυνειδητότητας (mindful movement ή yoga), πρακτικές αναπνοής και συνειδητού σαρωτικού ελέγχου του σώματος (body scan), προάγοντας την ψυχική ηρεμία, τη συναισθηματική ρύθμιση και τη μείωση του στρες.

Όπως ήταν αναμενόμενο, η συγκεκριμένη μέθοδος έχει αξιοποιηθεί για τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε ογκολογικούς ασθενείς. Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο BMC Psychology τον Νοέμβριο 2024 εξέτασε την αποτελεσματικότητα της MBSR σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, εστιάζοντας σε δείκτες όπως άγχος, κατάθλιψη, κόπωση, ποιότητα ζωής, μετατραυματική ανάπτυξη (PTG), φόβο υποτροπής, πόνο, στρες και ύπνο.

Στην ανασκόπηση συμπεριλήφθησαν 15 τυχαιοποιημένες μελέτες με συνολικά 1937 συμμετέχοντες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η παρέμβαση διάρκειας οκτώ εβδομάδων είχε σημαντική επίδραση στη μείωση του άγχους και της κατάθλιψης, καθώς και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, σε σύγκριση με την παρέμβαση διάρκειας έξι εβδομάδων ή με την συνήθη φροντίδα. Επιπλέον, παρατηρήθηκε αύξηση της μετατραυματικής ανάπτυξης, η οποία διατηρήθηκε ακόμη και τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης.

Η κόπωση μειώθηκε στο τέλος της παρέμβασης, ωστόσο δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά τρεις μήνες μετά. Αντίθετα, η μέθοδος δεν έδειξε σημαντική επίδραση στον πόνο, στο στρες, στο φόβο υποτροπής και στον ύπνο σε σύγκριση με την κανονική φροντίδα. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ένα ισχυρό εργαλείο ψυχολογικής υποστήριξης.

Στο ΚΑΠΑ3 πιστεύουμε ότι η ενσυνειδητότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βοήθημα για όσους το χρειάζονται, ενώ τα αποτελέσματα αυτής της συστηματικής ανασκόπησης υπογραμμίζουν την αξία της MBSR ως ασφαλούς και αποτελεσματικής παρέμβασης για την ψυχολογική υποστήριξη ασθενών.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η μεγαλύτερη διάρκεια παρέμβασης επιτρέπει στους ασθενείς να εσωτερικεύσουν τις πρακτικές της MBSR και να αναπτύξουν θετικές στρατηγικές αντιμετώπισης. Η MBSR επικεντρώνεται στην ενσυνείδητη προσοχή στο παρόν, με υπομονή, αποδοχή και μη κριτική στάση, γεγονός που βοηθά στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στη μείωση των αρνητικών σκέψεων για την πορεία της νόσου. Η συνεχής εξάσκηση, ειδικά σε πρόγραμμα οκτώ εβδομάδων, φαίνεται να ενισχύει τα θετικά αποτελέσματα, βελτιώνοντας τόσο την ψυχολογική κατάσταση όσο και την αντίληψη των ασθενών για τη ζωή τους.

Διαβάστε περισσότερα για το PTG εδώ

Κείμενο/προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το ΚΑΠΑ3