Η τοξική διάσταση του χρόνου στη θεραπεία του καρκίνου

Φαίνεται πως ο χρόνος που ξοδεύει ο ασθενής σε ιατρικές επισκέψεις αντισταθμίζει το όφελος μίας θεραπείας που έχει μέτρια αποτελέσματα. Στις δε περιπτώσεις προχωρημένου καρκίνου, επηρεάζει ακόμα περισσότερο τους ασθενείς καθώς και την λήψη αποφάσεων σχετικά με την θεραπεία και την καθημερινή ρουτίνα που θα πρέπει να υιοθετήσει. 

Ορισμένες κλινικές δοκιμές έδειξαν πως σε κάποιες από τις κλινικές δοκιμές που έγιναν, η χρονική τοξικότητα μπορεί να επηρεάσει τις πιθανότητες επιβίωσης. Σε άλλες πρόσφατες δοκιμές διερευνάται η περίπτωση επαχθών θεραπειών σε πολλαπλά σκέλη, όπως η χημειοανοσοθεραπεία έναντι χημειοθεραπεία. Οι εντατικές θεραπείες που σχετίζονται με την μεγαλύτερη χρονική τοξικότητα δεν αποτελούν αυτούσιες λανθασμένες αποφάσεις και οι επιλογές αυτές πρέπει να εξατομικεύονται για τον κάθε άνθρωπο. Το πρώτο επιχείρημα είναι οι δοκιμές να αναφέρουν το χρόνο δαπάνης της θεραπείας, ώστε οι κλινικοί ιατροί  να έχουν μια ουσιαστική συζήτηση με τον ασθενή τους. 

Σε άλλους κλάδους έχει αξιολογηθεί ο τόπος, όπου ο ασθενής θα περάσει τον χρόνο θεραπείας. Οι Burke et al περιέγραψαν το περιβάλλον και τις ημέρες που περνούσαν οι ασθενείς τις ώρες τους. Μια μελέτη έδειξε πως οι ασθενείς με βαριά πάθηση , οι οποίοι λαμβάνουν τραχειοστομία και γαστροστομία, περνούν όλο τον χρόνο στους  χώρους περίθαλψης και θεραπείας, ενώ οι ασθενείς με οξεία καρδιαγγειακή πάθηση αναφέρουν, πως ο χρόνος στο σπίτι τους είναι μια ποιοτικότερη επιλογή. Επίσης, τις ημέρες μετά από χειρουργική επέμβαση προτείνεται στον ασθενή ως μέτρο ποιότητας η παραμονή σπίτι. Κλινικές δοκιμές σε άλλες ειδικότητες έχουν χρησιμοποιήσει μέτρα επιβίωσης και έχουν ενσωματωθείι μέτρα χρονικής τοξικότητας ως πρωτεύοντα ή δευτερεύοντα σημεία πως αξιολόγηση.  Η ογκολογία, σε αντίθεση με τους άλλους κλάδους, αποτελεί εξαίρεση, καθώς δεν αναφέρεται συστηματικά στην χρονική τοξικότητα. 

Γενικότερα, ένα ιδανικό μοντέλο χρονικής τοξικότητας θα πρέπει να πληροί διάφορα κριτήρια. Πρέπει να έχει ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, και να ενσωματώνει ατομικές αξίες αλλά και προτιμήσεις, Παράλληλα, θα πρέπει να είναι ρεαλιστικό και αντικειμενικό. Σε δεύτερη κατηγορία, θα πρέπει σαν σύνολο να είναι ολοκληρωμένο , δηλαδή η χρονική τοξικότητα να σχετίζεται με τον χρόνο αλλά και την επιδίωξη της θεραπείας με στόχο τον καρκίνο. Θα περιλαμβάνει τον χρόνο που δαπανάται σε αιμοληψίες, επισκέψεις για έγχυση, ,καθώς και παραλαβής φαρμάκων, σε αίθουσες αναμονής κτλ.  Η τοξικότητα του χρόνου , θα ισχύει και για τους συνεργάτες φροντίδας, οι οποίο συχνά συντονίζουν το πρόγραμμα τους γύρω από τους ασθενείς. Ο χρόνος που καταναλώνεται  για μια θεραπεία μπορεί για εκείνους να ήταν χρόνος για προσωπική ευχαρίστηση και ξεκούραση. Ένα ιδανικό μοντέλο περιλαμβάνει επίσης όλες τις προγραμματισμένες και μη αλληλεπιδράσεις υγειονομικής περίθαλψης. Η φροντίδα , επίσης, του καρκίνου παρέχεται σε πολλά περιβάλλοντα, επομένως οι χειρουργικές επεμβάσεις , οι επεμβάσεις εντατικής θεραπείας και μεταμόσχευσης αποτελούν εφάπαξ εντατικό γεγονός. Συνεπώς, ο χρόνος τοξικότητας πρέπει να μετράται σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό όριο, περίπου 30 ημέρες μετά την θεραπεία και να επικεντρώνεται στις διανυκτερεύσεις εκτός σπιτιού.  Ένα ιδανικό μέτρο χρονικής τοξικότητας το οποίο προτείνεται είναι να μετρούνται οι μέρες που το άτομο έχει φυσική παρουσία στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων των επισκέψεων σε κλινικές κτλ. Οι ημέρες χωρίς επαφής είναι οι ημέρες στο σπίτι. 

Οι ημέρες αυτές μπορούν να αναφερθούν αξιόπιστα από κλινικές δοκιμές. Θα υπάρχει ελάχιστη επιβάρυνση, και αυτό γίνεται συνήθως στην καρδιολογία και στην νευρολογία. Οι ομάδες κλινικών δοκιμών έχουν την ευκαιρία να αξιολογήσουν τις ημέρες κάτοικόν σε δευτερεύοντες αναλύσεις ολοκληρωμένων κλινικών δοκιμών. Οι νέες αυτές δοκιμές θα πρέπει να διερευνήσουν την χρονική τοξικότητα. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να αξιολογηθούν με τρόπο ώστε τα δεδομένα να εκδηλώνονται σε πραγματικό χρόνο.   

Οι ασθενείς  είναι απαραίτητο να κατανοούν την επιβάρυνση που θα σχετίζεται τόσο με τον χρόνο όσο και με τις διάφορες θεραπευτικές επιλογές. Η ογκολογία ως επιστημονικός κλάδος έχει μείνει πίσω στην κατανόηση τη χρονικής τοξικότητας. Μέχρι ένα επίπεδο, ο χρόνος που δαπανάται για την θεραπεία του καρκίνου , έχει την «ικανότητα» να μειώσει τον ουσιαστικό χρόνο επιβίωσης.  Θα ήταν καλό, οι κλινικές δοκιμές σε προχωρημένος καρκίνους να αναφέρουν μέτρο χρονικής τοξικότητας, και οι οικολόγοι να συζητούν πολύ πιο άνετα τον κίνδυνο παρενεργειών , που σχετίζονται με την θεραπεία. Έτσι κάθε άτομο θα εκτιμά με διαφορετικό τρόπο την ποιότητα έναντι της ποσότητας. Όλες αυτές οι συζητήσεις θα αποκτήσουν μεγαλύτερο νόημα, όταν τα μελλοντικά οι ασθενείς θα έχουν την δυνατότητα να αποφασίσουν τον τόπο και τον χρόνο που θα περάσουν τον εναπομείναντα χρόνο τους.

Πηγή Άρθρου: https://ascopubs.org/doi/10.1200/JCO.21.02810

 

Τα οφέλη της σωματικής δραστηριότητας σε γυναίκες που λαμβάνουν χημειοθεραπεία για τον καρκίνο του μαστού

Είναι γεγονός ότι ο καρκίνος του μαστού και η παρέμβαση με χημειοθεραπεία προκαλούν στον ασθενή σωματική αλλά και ψυχική κόπωση. Με επίκεντρο λοιπόν την εύρεση μεθόδων βελτίωσης της ποιότητας ζωής των συγκεκριμένων ογκολογικών ασθενών, πολλές έρευνες έχουν στραφεί στην άσκηση.

Οι αλλαγές στον οργανισμό

Κατά την διάρκεια της θεραπείας μπορούν να παρατηρηθούν μεταβολικές αλλαγές οι οποίες πιθανό να οδηγήσουν στην εμμηνόπαυση. Ένα σύνηθες σύμπτωμά της είναι η αύξηση σωματικού βάρους . Επιπλέον η αδράνεια που παρατηρείται στον εν λόγω πληθυσμό αυξάνει την πιθανότητα μείωσης του υπάρχοντος σκελετικού μυ και την αύξηση του λιπώδους ιστού. Οι συγκεκριμένες  αλλαγές στον οργανισμό αυξάνουν την επικινδυνότητα για την εμφάνιση χρόνιων παθήσεων όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, υπέρταση και ορθοπεδικές διαταραχές αλλά και αύξηση της πιθανότητας υποτροπής.

Άσκηση και θεραπεία

Οι έρευνες που ασχολήθηκαν με το θέμα διερεύνησαν την επίδραση της άσκησης κατά την διάρκεια της θεραπείας και μετά την ολοκλήρωσή της και χωρίστηκαν σε έρευνες που δοκίμασαν αερόβια άσκηση όπως περπάτημα, ποδήλατο κ.α., σε αυτές  που δοκίμασαν άσκηση με αντιστάσεις, ρόλος της οποίας είναι η ενδυνάμωση και περιλαμβάνει άσκηση με λάστιχα, βαράκια κ.α. και σε αυτές που χρησιμοποίησαν συνδυασμό των δύο.

Εν γένει τα οφέλη της αερόβιας άσκησης παρέχουν στον άνθρωπο μείωση του λιπώδους ιστού, βελτίωση του καρδιαγγειακού συστήματος, της αντοχή στην κόπωση και είναι ο τρόπος άσκησης ο οποίος έχει διερευνηθεί περισσότερο στις γυναίκες με καρκίνο του μαστού με το δείγμα των συμμετεχόντων να είναι το μεγαλύτερο οπότε και τα συμπεράσματα έχουν περισσότερο κύρος.

Πιο συγκεκριμένα μια επίσημη σύμπτυξη μελετών από τον  Constance Visovsky απέδειξαν πως η αερόβια άσκηση κατά την διάρκεια ή και μετά τη θεραπεία βελτίωσε την φυσική λειτουργία αλλά και την ποιότητα ζωής σε αυτές τις γυναίκες σε σχέση με τον αντίστοιχο πληθυσμό που δεν συμμετείχε σε πρόγραμμα άσκησης. Οι μελέτες που συμπεριλήφθηκαν δεν είχαν στο δείγμα τους γυναίκες σε συννοσυρές καταστάσεις και καρκίνο του μαστού στο τέταρτο στάδιο.

Ο στόχος της προπόνησης αντιστάσεων ή αλλιώς ενδυνάμωσης, είναι η υπερτροφία των μυών. Αυτό δίνει στην εκάστοτε περιοχή που γυμνάζεται την δυνατότητα να στηρίξει περισσότερο βάρος και επομένως στο άτομο να κάνει δραστηριότητες στην καθημερινή ζωή που διαφορετικά θα δυσκολευόταν. Οι  έρευνες ωστόσο στις γυναίκες με καρκίνο του μαστού που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία δεν έχουν εξετάσει την πλήρη επίδραση της συγκεκριμένης μεθόδου άσκησης

Παρόλα αυτά οι υπάρχουσες μελέτες παρέχουν ελπιδοφόρα δεδομένα. Αναλυτικότερα μια δωδεκάμηνη έρευνα στην οποία οι συμμετέχοντες υποβάλλονταν σε άσκηση αντίστασης τρεις φορές την εβδομάδα έδειξε μείωση του σωματικού λίπους και του ινσουλινοειδούς αυξητικού παράγοντα 2. Ενώ μια έρευνα έξι μηνών με συνεδρίες άσκησης δυο φορές την εβδομάδα υποστηρίζει την αύξηση ποιότητας ζωής, την αύξηση δύναμης στο άνω μέρος του σώματος και την αύξηση στης άλιπης μάζας , δηλαδή υπερτροφία των μυών και αύξηση της οστικής πυκνότητας. Τέλος μια δωδεκάμηνη έρευνα που εξέτασε την αύξηση της οστικής πυκνότητας σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού μετά την εμμηνόπαυση επιβεβαίωσε πως ο συνδυασμός άσκησης αντιστάσεων μαζί με συμπληρωματική χορήγηση ασβεστίου και βιταμίνης D βελτιώνει την δυναμική ισορροπία (ισορροπία εν κινήσει) καθώς και την μυϊκή δύναμη και κάμψη του ισχύος ( άλλοι σύνδεσμοι του σώματος δεν εξετάστηκαν στην συγκεκριμένη έρευνα).

Να ληφθεί υπόψη ότι  οι αναλύσεις με πρόγραμμα ενδυνάμωσης έγιναν με ασθενείς μετά την λήξη της θεραπείας τους, αφήνοντας ένα κενό στην βιβλιογραφία για τις επιδράσεις της άσκησης κατά την χημειοθεραπεία.

Οι έρευνες που μελέτησαν τον συνδυασμό των δύο τρόπων άσκησης, αν και λίγες, είχαν ευρήματα τα οποία θα πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη. Σημειώθηκε βελτίωση στην αντοχή των ποδιών,  αύξηση της ευελιξίας, της αερόβιας ικανότητας, της ποιότητας ζωής και την μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου.

Ειδικότερα τα αποτελέσματα αυτά βγήκαν από δύο μελέτες. Η μία έρευνα πραγματοποιήθηκε με ομαδικό πρόγραμμα άσκησης δεκαέξι εβδομάδων και απέδειξε βελτίωση στην ποιότητα ζωής στην αερόβια ικανότητα και της ευλυγισίας.  Στην δεύτερη έρευνα με συστηματικό πρόγραμμα άσκησης για οχτώ εβδομάδες με τρεις συνεδρίες την εβδομάδα και διάρκεια εξήντα λεπτών την φορά παρατήρησε αύξηση στην μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου

Συμπέρασμα

Ο γυναίκες με καρκίνο του μαστού που λαμβάνουν χημειοθεραπεία όχι μόνο είναι ικανές να συμμετάσχουν σε προγράμματα άσκησης αλλά θα παρατηρήσουν θετικά αποτελέσματα τόσο στο σώμα τους όσο και στην ψυχολογία τους είτε ξεκινήσουν κατά την διάρκεια της θεραπείας είτε μετά την λήξη της.

Είναι όμως πολύ σημαντική η συνέπεια,  η επιμονή στην διάρκεια, η έγκριση συμμετοχής από τον θεράποντα ιατρό και φυσικά η επίβλεψη από έναν επαγγελματία γυμναστή. Τα προγράμματα άσκησης που αναφέρονται στο άρθρο και στις πηγές αποτελούν ένα γενικό μοντέλο Η καλύτερη επιλογή θα ήταν η δημιουργία ενός εξατομικευμένου προγράμματος για την κάθε ασθενή ξεχωριστά.

Πηγές:

(1) ‘Testing an intervention for preventing osteoporosis in postmenopausal breast cancer survivors.’ Waltman NL

 https://sigmapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1547-5069.2003.00333.x?casa_token=XQ8G4Ls9sbAAAAAA:5rkIv8f0avF5GzBdr8bqpiPHujNrcgVrUzrI0IMcDDLSfaxiy3wC8BqrBB0zzlaAJqbsNltf3YMoL4SD

(2)  ‘A pilot study of group exercise training (GET) for women with primary breast cancer: feasibility and health benefits.’  Kolden GG

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/pon.591?casa_token=LeZRSIp0lfYAAAAA:pK218qq5e6yOu1_rBOZWASr-nxyGpV7A-MVt–FVRTb7zVVzlfJPqGauhx-8UiyJ4gWWCDJR3gfthqw0

(3) ‘Effects of weight training on quality of life in recent breast cancer survivors.’ Tetsuya Ohira M.D

https://acsjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/cncr.21829?casa_token=2CeiAkUFszUAAAAA%3AUA4S_iFRa2PX8Llm6egOMBCsYPsjrLyAy3jyZmJc3u0pELHJzjPUMRJTZdm5HhlWmaGimY9tkv0ATJQO

(4) ‘Moderate exercise training and natural killer cell cytotoxic activity in breast cancer patients.’  Nieman

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7558532/

(5) ‘A pilot study of a randomized controlled trial to evaluate the effects of progressive resistance exercise training on shoulder dysfunction caused by spinal accessory neurapraxia/neurectomey in head and neck cancer survivors.’   McNeeley ML

  https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hed.20010?casa_token=DfObKgDk0SsAAAAA:AIrwFLpdq2Z949-peZOBfiHah8-46ujhUTZewXREdh_oODR2y_tDMSH099wmGrRuTBrUpJN-EZfW0gJ4

(6) ‘Muscle Strength, Body Composition, and Physical Activity in Women Receiving Chemotherapy for Breast Cancer’  Constance Visovsky, 2006

https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1534735406291962

 

Πρόληψη Καρκίνου : 10 οδηγίες από το American Institute for Cancer Research

Πώς να αποτρέψετε τον καρκίνο:
10 συστάσεις

Η AICR έχει δεσμευτεί να κάνει πράξη όσα γνωρίζουμε για την πρόληψη του καρκίνου . Η ομάδα του οργανισμού, που αποτελείται από παγκοσμίου φήμης ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες από όλο τον κόσμο, έχει αναθεωρήσει στοιχεία δεκαετιών και από τα συμπεράσματά τους έχει αναπτύξει τις πιο αξιόπιστες συμβουλές για τον τρόπο ζωής για την πρόληψη του καρκίνου που είναι διαθέσιμες αυτήν τη στιγμή. Αυτές συνοψίζονται στις 10 συστάσεις για την πρόληψη του καρκίνου.

1/10

Να έχετε ένα φυσιολογικό βάρος

Διατηρήστε το βάρος σας εντός του υγιούς εύρους και αποφύγετε την αύξηση βάρους στην ενήλικη ζωή. Τα στοιχεία που συνδέουν το σωματικό λίπος με τον καρκίνο είναι συντριπτικά και έχουν γίνει ισχυρότερα την τελευταία δεκαετία.

2/10

Να είστε σωματικά δραστήριοι

Να είστε σωματικά δραστήριοι ως μέρος της καθημερινής ζωής. Το να περπατάτε περισσότερο και να κάθεστε λιγότερο είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου. Όσο πιο δραστήριος είστε, τόσο μεγαλύτερο το όφελος. Αρκούν 30 λεπτά σωματικής δραστηριότητας 5 φορές την εβδομάδα για να βελτιώσετε την υγεία σας. Το όφελος γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εάν συνδυαστεί με μια υγιεινή διατροφή.

3/10

Κάντε μια διατροφή πλούσια σε δημητριακά ολικής αλέσεως, λαχανικά, φρούτα και φασόλια

Κάντε τα δημητριακά ολικής αλέσεως, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα όσπρια όπως τα φασόλια και οι φακές ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής σας διατροφής. Ένα υγιεινό μοντέλο διατροφής και ποτού σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου. Ανεξάρτητες μελέτες δείχνουν ότι όσο πιο προσεκτικά ακολουθείτε τις συστάσεις του AICR, τόσο περισσότερο μειώνετε τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.

4/10

Περιορίστε την κατανάλωση «Fast Food» και άλλων επεξεργασμένων τροφίμων που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, άμυλα ή σάκχαρα

Ο περιορισμός αυτών των προϊόντων θα σας βοηθήσει να ελέγξετε την πρόσληψη θερμίδων και θα διευκολύνει τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι δίαιτες που περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες «φαστ φουντ» και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, άμυλα ή σάκχαρα είναι αιτία αύξησης βάρους, υπέρβαρου και παχυσαρκίας. Το αυξημένο σωματικό λίπος θεωρείται υπεύθυνο για 12 διαφορετικά είδη καρκίνου. Μειώστε την κατανάλωση τσιπς, μπισκότων, γλυκών, δημητριακών με ζάχαρη και τηγανητών.

ΜΑΘΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

5/10

Περιορίστε την κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος

Τρώτε όχι περισσότερες από μέτριες ποσότητες (350 – 500 γραμμάρια την εβδομάδα) κόκκινου κρέατος, όπως βοδινό, χοιρινό και αρνί. Τρώτε λίγο, έως καθόλου, επεξεργασμένο κρέας. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η κατανάλωση κόκκινου ή επεξεργασμένου κρέατος είναι και οι δύο αιτίες καρκίνου του παχέος εντέρου.

6/10

Περιορίστε την κατανάλωση ποτών με ζάχαρη

Πίνετε κυρίως νερό και ποτά χωρίς ζάχαρη. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η τακτική κατανάλωση ροφημάτων με ζάχαρη είναι αιτία αύξησης βάρους, υπέρβαρου και παχυσαρκίας. Όπως ξαναείπαμε, το μεγαλύτερο σωματικό λίπος είναι αιτία τουλάχιστον 12 μορφών καρκίνου.

7/10

Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ

Για την πρόληψη του καρκίνου, καλό είναι να μην πίνετε αλκοόλ. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η κατανάλωση αλκοόλ είναι αιτία έξι τύπων καρκίνου και ακόμη και ένα μικρό ποτήρι αλκοόλ την ημέρα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου.

8/10

Μην χρησιμοποιείτε συμπληρώματα για την πρόληψη του καρκίνου

Ο στόχος είναι να καλύψετε τις διατροφικές σας ανάγκες μόνο μέσω της διατροφής. Καλό είναι να μην χρησιμοποιείτε συμπληρώματα ως προστασία έναντι συγκεκριμένων μορφών καρκίνου καθώς οι έρευνες δείχνουν πως τα συμπληρώματα δεν προσφέρουν τα ίδια οφέλη με μία ισορροπημένη διατροφή.

9/10

Για μητέρες: Αν μπορείτε, θηλάστε το μωρό σας

Ο θηλασμός είναι καλός τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό. Έχει πολλά οφέλη για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας να μειώσει τις πιθανότητές σας να αναπτύξετε καρκίνο του μαστού. Οι έρευνες δείχνουν πως  τα μωρά που θηλάζουν έχουν λιγότερες πιθανότητες να γίνουν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι ενήλικες. Ο ΠΟΥ και η Unicef συστήνουν αποκλειστικό θηλασμό για μωρά για τους πρώτους έξι μήνες, εάν αυτό είναι δυνατό.

10/10

Μετά από μια διάγνωση καρκίνου: 

Εκτός εάν υπάρχει διαφορετική οδηγία, συνίσταται σε όλους τους επιζώντες καρκίνου να ακολουθούν τις προαναφερόμενες συστάσεις όσο το δυνατόν περισσότερο. Πάντα ωστόσο, συμβουλευτείτε τον επαγγελματία υγείας σας για το τι είναι σωστό για εσάς.

Η αποφυγή του καπνίσματος και άλλης έκθεσης στον καπνό και τον υπερβολικό ήλιο είναι επίσης σημαντικά για τη μείωση του κινδύνου καρκίνου.

Η τήρηση αυτών των συστάσεων θα συμβάλλει στη μείωση της πρόσληψης αλατιού, κορεσμένων και τρανς λιπαρών, τα οποία μαζί θα βοηθήσουν στην πρόληψη άλλων μη μεταδοτικών ασθενειών.

Και φυσικά οι συστάσεις δεν είναι χρήσιμες μόνο για όσους έχουν διαγνωστεί με καρκίνο ή θέλουν να προλάβουν μία πιθανή εκδήλωσή του. Οι επιζώντες του καρκίνου που θα υιοθετήσουν αυτές τις συνήθειες θα βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους και θα μειώσουν τις πιθανότητες μίας επανεμφάνισης.

Πηγή: https://www.aicr.org/cancer-prevention/cancer-prevention-campaign/

Το κάπνισμα και οι επιπτώσεις του στην υγεία μας και το περιβάλλον

Το κάπνισμα είναι υπεύθυνο για την εμφάνιση πολλών ασθενειών και βλάπτει σχεδόν όλα τα όργανα του ανθρώπινου σώματος.

Περισσότεροι από 16 εκατομμύρια Αμερικανοί πάσχουν από κάποια ασθένεια που προκλήθηκε από το κάπνισμα. Για κάθε άνθρωπο που πέθανε εξαιτίας του καπνίσματος, τουλάχιστον άλλοι 30 ζουν με μία σοβαρή ασθένεια που συνδέεται με αυτό.

Το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο, καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό, βλάβες στους πνεύμονες, διαβήτη και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Το κάπνισμα επίσης αυξάνει τον κίνδυνο φυματίωσης, προκαλεί συγκεκριμένες ασθένειες στην όραση και αυτοάνοσα νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα.

Η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα συμβάλλει επίσης στην εμφάνιση ισχαιμικού επεισοδίου, καρκίνου των πνευμόνων και στεφανιαία νόσο. Τα παιδιά που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα έχουν αυξημένο κίνδυνο για αιφνίδιο βρεφικό θάνατο, οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού, ωτίτιδες, άσθμα, προβλήματα αναπνοής και πιο αργή ανάπτυξη των πνευμόνων.

 

Πώς το κάπνισμα συνδέεται με τον καρκίνο;

Οι χημικές ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου εξασθενίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, κάνοντάς το πιο δύσκολο να σκοτώσει καρκινικά κύτταρα. Όταν συμβαίνει αυτό, τα καρκινικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται χωρίς να υπάρχει κάτι να τα σταματήσει.

Τα δηλητήρια του καπνού μπορούν να αλλοιώσουν και να βλάψουν το dna των κυττάρων. Όταν συμβαίνει αυτό, ένα κύτταρο μπορεί να αρχίσει να αναπτύσσεται ανεξέλεγκτα και να δημιουργήσει έναν καρκινικό όγκο.

Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει περισσότερες από 4000 χημικές ουσίες εκ των οποίων οι 60 τουλάχιστον είναι καρκινογόνες. Πολλές από αυτές όπως το μονοξείδιο του άνθρακα, η νικοτίνη, η πίσσα, η αμμωνία, η ακετόνη, το κάδμιο και η φορμαλδεΰδη είναι δηλητηριώδεις και τοξικές για τον ανθρώπινο οργανισμό.

Η πίσσα που περιέχουν τα τσιγάρα, αποτελεί μίγμα χημικών ουσιών που προάγουν την έναρξη της καρκινογένεσης κυρίως στο αναπνευστικό σύστημα. Βάσει επιστημονικών δεδομένων, ο κίνδυνος εμφάνισης πληθώρας νοσημάτων που οφείλονται στο κάπνισμα, είναι ανάλογος της αυξητικής έκθεσης στον καπνό, των ετών της καπνιστικής έξης, του είδους των καπνικών προϊόντων καθώς και της πιθανής έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα

9 στους 10 καρκίνους των πνευμόνων οφείλεται στο κάπνισμα. Στην πραγματικότητα, οι καπνιστές σήμερα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο των πνευμόνων από ότι το 1964 αν και καπνίζουν λιγότερα τσιγάρα και ένας λόγος ίσως είναι η αλλαγή στον τρόπο που φτιάχνονται και τα χημικά που χρησιμοποιούνται.

Οι θεραπείες για τον καρκίνο των πνευμόνων βελτιώνονται αλλά ακόμη σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από κάθε άλλο είδος καρκίνου.

Το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο σχεδόν σε κάθε μέρος του σώματος:

  • Στο αίμα
  • Στην ουροδόχο κύστη
  • Στον τράχηλο της μήτρας
  • Στο παχύ έντερο και το ορθό
  • Στον οισοφάγο
  • Στα νεφρά
  • Στον λάρυγγα
  • Στο συκώτι
  • Στο στόμα και τον λαιμό
  • Στο πάνκρεας
  • Στο στομάχι
  • Στην τραχεία, τον πνεύμονα και τους βρόγχους

Οι άντρες καπνιστές με καρκίνο του προστάτη έχουν μεγαλύτερα ποσοστά θνησιμότητας από τους μή καπνιστές

 

Κάπνισμα και νέοι

Το 2019 περίπου το 40% των μαθητών γυμνασίου και λυκείου στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν κάνει χρήση κάποιου προϊόντος καπνού, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων και το 23% ανέφερε ότι είχε χρησιμοποιήσει κάποιο προϊόν καπνού τις τελευταίες 30 ημέρες.

Σύμφωνα με τις μελέτες οι περισσότεροι ενήλικες καπνιστές στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ξεκινήσει το κάπνισμα πριν τα 18. Και η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου είναι επιβλαβής για τους νέους . Η νικοτίνη δημιουργεί εξάρτηση και η έκθεση σε αυτή μπορεί να βλάψει την ανάπτυξη του εγκεφάλου η οποία συνεχίζεται κατά την εφηβεία και ολοκληρώνεται γύρω στα 25. Η έκθεση σε αυτά τα κρίσιμα χρόνια μπορεί να βλάψει τα τμήματα του εγκεφάλου που ελέγχουν την προσοχή, τις γνωστικές λειτουργίες, τη διάθεση και την παρόρμηση.

 

Ο καπνός είναι μία απειλή για το περιβάλλον μας

Περισσότερα από 600.000.000 δέντρα έχουν κοπεί, 22.000.000.000 λίτρα νερού έχουν χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή και την κατασκευή των τσιγάρων, ενώ παράλληλα περισσότεροι από 84.000.000 τόνους εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έχουν ελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα αυξάνοντας σημαντικά τις τιμές της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Επιπρόσθετα, η μη ορθή παγκόσμια διαχείριση των αποβλήτων 4.5 τρισεκατομμύριων αποτσίγαρων ετησίως, παράγει 1.69 δισεκατομμύρια λίβρες τοξικών αποβλήτων, απελευθερώνοντας χιλιάδες χημικές ουσίες στον αέρα, στο νερό και στο έδαφος.

 

Τι κάνει η διακοπή του καπνίσματος;

Μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου των πνευμόνων, του στόματος, του λαιμού, του οισοφάγου και του λάρυγγα

Μέσα σε πέντε χρόνια οι πιθανότητες καρκίνου του στόματος, του λαιμού, του οισοφάγου και της ουροδόχου κύστης μειώνονται στο μισό.

Δέκα χρόνια μετά τη διακοπή του καπνίσματος ο κίνδυνος θανάτου από καρκίνο των πνευμόνων μειώνεται στο μισό.

 

Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος

Σύμμαχος σε αυτή την προσπάθεια είναι τα Ιατρεία Διακοπής Καπνίσματος που βρίσκονται σε όλη τη χώρα.

Εκεί, οι καπνιστές θα έχουν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας οι οποίοι θα τους παρέχουν πλήρη υποστήριξη καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας διακοπής, ενώ ταυτόχρονα θα έχουν τη δυνατότητα να αναλύσουν τις δυσκολίες και τις προσωπικές «παγίδες» των υποτροπών, οργανώνοντας από κοινού ένα εξατομικευμένο πλάνο απεξάρτησης από τη νικοτίνη.

 

Πηγές: https://www.who.int/campaigns/world-no-tobacco-day/2022\

https://www.cdc.gov/tobacco/basic_information/health_effects/cancer/index.htm

https://www.cdc.gov/tobacco/features/world-no-tobacco-day/index.html

https://www.amna.gr/health/article/650462/Pagkosmia-Imera-kata-tou-Kapnismatos—Kapnos-Mia-apeili-gia-to-periballon-mas

Κίνδυνος καρκίνου και συνήθειες κρεατοφαγίας

Την σημερινή εποχή υπάρχει έντονη ανησυχία σχετικά για την αύξηση του καρκίνου, η οποία συνδέεται με την «κρεατοφαγική» διατροφή. Τονίζεται, μάλιστα, το γεγονός πως η «φυτική» ή χορτοφαγική διατροφή είναι η λύση για λιγότερο κίνδυνο παρουσίασης καρκίνου.

Σύμφωνα με μία μελέτη, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία παρακολούθησε πάνω από 472.000 άτομα για περισσότερο από μία δεκαετία, έφερε στην επιφάνεια νέα στοιχεία που φωτίζουν την υπόθεση. Σε ερωτηματολόγιο για τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων, άνθρωποι ηλικίας 40-70 ετών κατηγοριοποιήθηκαν ως :

Τακτικοί κρεατοφάγοι: οι οποίοι κατανάλωναν συχνά κρέας ( κόκκινο, επεξεργασμένο κρέας, πουλερικά κλπ.) πέντε φορές την εβδομάδα.

Λιγότερο κρεατοφάγοι: κατανάλωναν επεξεργασμένο κρέας λιγότερο από πέντε φορές την εβδομάδα.

Ψαροφάγοι: δεν κατανάλωναν ποτέ κρέας ή επεξεργασμένο κρέας  ή πουλερικά, αλλά μόνο ψάρια.

Χορτοφάγοι: δεν κατανάλωναν ποτέ κρέας , πουλερικό ή ψάρι.

Μετά από 11 χρόνια συνεχόμενης έρευνας των διατροφικών συνηθειών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι λιγότερο κρεατοφάγοι, οι ψαροφάγοι αλλά και χορτοφάγοι παρουσίαζαν λιγότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν καρκίνο, από του κανονικούς κρεατοφάγους. Εξετάστηκαν ταυτόχρονα, πιο διεξοδικά, μερικοί από τούς πιθανούς καρκίνους που παρουσιάζουν αυτά τα άτομα.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου ήταν σαφώς μικρότερος στους λιγότερο κρεατοφάγους σε σχέση με τους κανονικούς. Βάσει στατιστικών στοιχείων,δεν υπήρχε σημαντική διαφορά σε σχέση με την τάση παρουσίαση καρκίνου τους παχέος εντέρου σε ψαροφάγους και χορτοφάγους. Αυτό οφείλεται στον χαμηλό αριθμό χορτοφαγικών και ψαροφάγων ατόμων , γεγονός που δυσκολεύει την έρευνα.

Ο μετεμμηνοπασιακός καρκίνος του μαστού είναι εμφανώς χαμηλότερος στους  κρεατοφάγους και στους ψαροφάγους σε σχέση με τους τακτικούς κρεατοφάγους. Παρόλα αυτά, μόνο οι χορτοφάγοι δεν παρουσίαζαν κίνδυνο σε αυτήν την κατηγορία καρκίνου, γεγονός που οφείλεται στην ύπαρξη χαμηλότερου ΔΜΣ ( Δείκτη Μάζας Σώματος).

Ο καρκίνος του προστάτη εμφανιζόταν λιγότερο στους άνδρες ψαροφάγους και χορτοφάγους, σε σχέση με αυτούς που έτρωγαν τακτικά κρέας. Βέβαια, αυτό μπορεί να οφείλεται στον τρόπου ζωής τους και στην υγεία τους ( προ συμπτωματικού ελέγχους για τον καρκίνο) και όχι τόσο στην διατροφή. Σημαντική είναι η μη ύπαρξη διαφοράς εμφάνισης καρκίνου μεταξύ τακτικών και λιγότερο τακτικών κρεατοφάγων.

Οι συστάσεις της AICR https://www.aicr.org/cancer-prevention/ για την πρόληψη καρκινικών συμπτωμάτων εκθέτουν κάποιες σημαντικές επιλογές ώστε να αλλάξει ο τρόπος ζωής και να μειωθεί η εμφάνιση του καρκίνου. Αναλυτικότερα, οι συνήθειες των χαμηλών κρεατοφάγων, βάσει βρετανικής μελέτης, ευθυγραμμίστηκαν με την σύσταση της AICR , ώστε να περιορίσουν το κόκκινο κρέας καθώς και την κατανάλωση πουλερικών.  Άλλη έκθεση εμπειρογνωμόνων έδειξε πως ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου στο παχύ έντερο. Αυξάνεται με την κατανάλωση επεξεργασμένων κρεάτων , περισσότερο από ότι με το μη επεξεργασμένο μοσχαρίσιο, το χοιρινό και το αρνίσιο κρέας. Η βρετανική μελέτη δεν έχει ως στοιχείο τον αριθμό των κρεατοφάγων ( τυπικών και ελάχιστων ), οι οποίοι καταναλώνουν επεξεργασμένο κρέας.

Το κρίσιμο σημείο, σχετικά με το εύρημα αυτής της νέας μελέτης, είναι πως ο περιορισμός του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος είναι ένας μέρος του συνολικού διατροφικού προτύπου. Η έρευνα ήταν προσαρμοσμένη σε μία ποικιλία παραγόντων κινδύνου και τρόπου ζωής του κάθε ανθρώπου, όπως είναι το αλκοόλ, το κάπνισμα κλπ.: επιλογές οι οποίες συσχετίζονται με την εμφάνιση του καρκίνου. Ακόμα και μετά την προσαρμογή αυτή, η εμφάνιση καρκίνου επηρεαζόταν σημαντικά από την κατανάλωση κρέατος.

Μολονότι οι διαφορές στην κατανάλωση κρέατος, πουλερικών και ψαριών διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση καρκίνου, η τρέχουσα έρευνα δείχνει ότι το συνολικό διατροφικό πρότυπο υπερισχύει της επιρροής οποιουδήποτε τρόφιμου. Τα λαχανικά και τα φρούτα παρέχουν αντιοξειδωτική άμυνα και κρατούν μακριά τα καρκινικά κύτταρα. Ωστόσο , είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως στην βρετανική μελέτη, η κατανάλωση λαχανικών και φρούτων δεν άλλαξε καμία από τις συσχετίζεις μεταξύ κατανάλωσης κρέατος και του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου. Τα δημητριακά και τα όσπρια, παρέχουν σημαντικά θρεπτικά συστατικά, και είναι σημαντικές πηγές διαιτητικών ινών, που οποίες συνδέονται στενά με το χαμηλότερο ποσοστό εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.  Τρόφιμα και ποτά τα οποία προάγουν την αύξηση σωματικού βάρους, βάσει των συστάσεων είναι προς περιορισμό καθώς μπορεί να αυξήσουν το σωματικό λίπος επικίνδυνα, και να προκαλέσουν ορμονικές αλλαγές και φλεγμονή.

Σημαντικό είναι να αναφέρουμε ότι η αποφυγή υπερκατανάλωσής κρέατος ταιριάζει με την μείωση εμφάνισης καρκίνου. Καλό είναι να αποφεύγονται κακές συνήθειες του τρόπου ζωής , όπως η μη σωματική δραστηριότητα, το αλκοόλ και το τσιγάρο, οι οποίες επηρεάζουν συχνά τον κίνδυνο καρκίνου.

Πηγή :  American Institute for Cancer Researchhttps://www.aicr.org/news/does-eating-less-meat-reduce-your-risk-of-cancer-what-a-new-study-adds-to-the-picture/

Τα οφέλη της ποδηλασίας στη ζωή μας

Η ποδηλασία είναι μία ήπια αεροβική άσκηση που μπορεί να ωφελήσει την υγεία και τη φυσική μας κατάσταση. Οι περισσότεροι από εμάς μπορούμε να την εντάξουμε στην καθημερινότητά μας είτε ως μέσο μεταφοράς ή ως μία συστηματική δραστηριότητα. Το γεγονός ότι είναι σχετικά εύκολη ακόμα και για αρχάριους, έχει διάφορα επίπεδα δυσκολίας και σχεδόν μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, την καθιστά ιδιαίτερα δημοφιλή.

Η ποδηλασία μπορεί:

Να μας βοηθήσει να χάσουμε βάρος, να δυναμώσουμε το σώμα και ειδικά τα πόδια μας, να βελτιώσει την στάση του σώματος, την ισορροπία και τον συντονισμό.

Οφέλη για την υγεία μας

Σύμφωνα με πολλές διαφορετικές επιστημονικές έρευνες, η ποδηλασία μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου και καρδιακών παθήσεων.

Το 2017 ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης ολοκλήρωσαν μία πενταετή έρευνα στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 250.000 άνθρωποι. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής της έρευνας οι συμμετέχοντες ελέγχονταν σχετικά με τον τρόπο μετακίνησης και την υγεία τους. Στο τελικό συμπέρασμα ελήφθησαν υπόψη παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, η διατροφή και προϋπάρχουσες ασθένειες.

Η έρευνα έδειξε πως όσοι πήγαιναν στη δουλειά με το ποδήλατο είχαν 45% λιγότερες πιθανότητες να προσβληθούν από καρδιαγγειακές παθήσεις και 46% λιγότερες να προσβληθούν από καρκίνο. Στην ίδια κατηγορία, οι πιθανότητες να καταλήξουν οι συμμετέχοντες από καρδιακή πάθηση ήταν 52% μικρότερες και 40% λιγότερες εάν είχαν προσβληθεί από καρκίνο. Συνολικά, όσοι μετακινούνταν προς και από την δουλειά με ποδήλατο είχαν 41% λιγότερες πιθανότητες θνησιμότητας από οποιαδήποτε αιτία.

Μία ακόμη έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2020 στο The Lancet η οποία επικεντρώθηκε στην σύνδεση μεταξύ τρόπου μετακίνησης και ασθενειών, κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα.

Η ποδηλασία μπορεί επίσης να είναι αποτρεπτικός παράγοντας για την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2.  Σύμφωνα με πολύ πρόσφατη έρευνα, η συχνή ποδηλασία μπορεί να μειώσει τα ποσοστά θνησιμότητας για ανθρώπους με διαβήτη κατά 24% και αν συνεχίζεται για τουλάχιστον 5 χρόνια, κατά 35%.

Βοηθάει ασθενείς με καρκίνο

Η ποδηλασία αποτελεί μία εξαιρετική επιλογή στο πλαίσιο της φροντίδας για όποιον έχει καρκίνο ή αναρρώνει από αυτόν. Βοηθά επίσης το σώμα να παραμένει γυμνασμένο και δυνατό, κάτι που μπορεί να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης συγκεκριμένων ειδών καρκίνου όπως ο καρκίνος του μαστού.

Σύμφωνα με έρευνα του 2019 η γυμναστική σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού μειώνει τις παρενέργειες των θεραπειών, συμπεριλαμβανομένης της κούρασης και συμβάλλει στη γενικότερη καλή ποιότητα της ζωής τους.

Ωστόσο, καθώς πολλοί καρκινοπαθείς έχουν χαμηλά επίπεδα ενέργειας και μπορεί να νιώθουν πόνο κατά τη διάρκεια της θεραπείας, καλό θα είναι η άσκηση να γίνεται υπό την επίβλεψη ενός επαγγελματία και σε συνεννόηση με τον γιατρό.

Ποδηλασία και υγεία των πνευμόνων

Η ποδηλασία συμβάλλει επίσης στην καλή λειτουργία του καρδιοαναπνευστικού συστήματος. Βοηθά στην προστασία του ανοσοποιητικού συστήματος από λοιμώξεις του αναπνευστικού, ενώ 170-250 λεπτά την εβδομάδα μπορούν να βελτιώσουν κατά πολύ την υγεία των πνευμόνων τόσο για όσους είναι υγιείς όσο και για εκείνους που πάσχουν από κάποια πνευμονική πάθηση.

Για παράδειγμα, ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια μπορούν να εντάξουν την ποδηλασία στο πρόγραμμα αποκατάστασης.

Ποδηλασία και μακροζωία

Έρευνες έχουν μελετήσει το πώς η άσκηση και συγκεκριμένα το ποδήλατο, μπορεί να βοηθήσει έναν ηλικιωμένο να έχει καλύτερη συγκέντρωση και να παίρνει πιο γρήγορες αποφάσεις όταν οδηγεί.

Σε μία μελέτη με ποδηλάτες 60 έως 70 ετών φάνηκε πως οι συγκεκριμένοι ήταν πιο ικανοί να επιλύουν περίπλοκα προβλήματα, είχαν πιο γρήγορα αντανακλαστικά και συνολικά είχαν καλύτερη αντίδραση σε ό,τι αφορά στις επιτελικές τους λειτουργίες από συνομηλικους που έκαναν καθιστική ζωή.

Συγκριτικά με άλλα είδη άσκησης οι ποδηλάτες υπερείχαν στη γρήγορη λήψη αποφάσεων σε σχέση με συνομήλικους που είχαν επιλέξει άλλο είδος εκγύμνασης.

Με άλλα λόγια, η συστηματική ποδηλασία μπορεί να συμβάλλει στην διατήρηση της μνήμης, την καλύτερη υγεία και τα λιγότερα οδικά ατυχηματα στην τρίτη ηλικία, πράγμα που σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να διατηρήσει την αυτονομία του για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ψυχολογικά οφέλη

20 με 30 λεπτά άσκησης την ημέρα μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης. Με την ποδηλασία εκκρίνονται ενδορφίνες που λειτουργούν ως φυσικό ρυθμιστικό της διάθεσης. Χάρη στην ρύθμιση της αδρεναλίνης και της κορτιζόλης, βοηθά επίσης στη μείωση του άγχους.

 

Πηγές: 

https://www.healthline.com/health/fitness-exercise/cycling-benefits#drawbacks-and-safety

https://blog.cdphp.com/healthy-living/health-benefits-of-biking-in-new-york/

https://www.circlehealthgroup.co.uk/health-matters/health-and-wellbeing/pedal-power-how-cycling-combats-cancer-and-heart-disease

https://www.medicalnewstoday.com/articles/benefits-of-cycling#health-benefits

 

 

 

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης

Ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης είναι το δεύτερο πιο συχνό νεόπλασμα του ουροποιογεννητικού συστήματος και κατατάσσεται ως ο 10ος πιο συχνός διαγνωσμένος καρκίνος παγκοσμίως.

Ποια είναι τα κυριότερα είδη του καρκίνου της ουροδόχου κύστης;

Η ουροδόχος κύστη είναι ένα κοίλο όργανο στο κάτω μέρος της κοιλιάς, στο οποίο μαζεύονται τα ούρα. Ο καρκίνος της κύστης αρχικά χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, η αντιμετώπιση των οποίων είναι εντελώς διαφορετική.

Επιφανειακός ή μη διηθητικός καρκίνος της κύστης.
Σε αυτήν τη μορφή, ο καρκίνος περιορίζεται στο επιφανειακό στρώμα του τοιχώματος της κύστης. Αποτελεί την πιο συχνή μορφή κατά τη διάγνωση. Ακόμη και μετά τη χειρουργική αφαίρεση, υπάρχει η τάση να επανεμφανίζονται νέες βλάβες πολύ συχνά, γι’ αυτό η παρακολούθηση με κυστεοσκόπηση σε τακτά χρονικά διαστήματα είναι πολυετής.

Διηθητικός καρκίνος της κύστης.
Αποτελεί την πιο απειλητική μορφή του καρκίνου, επειδή έχει προχωρήσει σε πιο βαθιά στρώματα (μυϊκό χιτώνα) της ουροδόχου κύστης. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο ο καρκίνος να δώσει μεταστάσεις σε λεμφαδένες ή σε άλλα όργανα (ήπαρ, πνεύμονες, οστά).

 

Σύνδεση καρκίνου της ουροδόχου κύστης και καπνίσματος

Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι το κάπνισμα το οποίο ευθύνεται για το 50% περίπου των περιπτώσεων. Γιατροί από το πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν εξέτασαν την ιατρική βιβλιογραφία για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Μελέτησαν τις σχετικές δημοσιεύσεις που ήταν καταχωρημένες στη βάση δεδομένων Medline από το 1975 έως το 2007. Ο στόχος ήταν να αναγνωρίσουν και να αξιολογήσουν καλύτερα τα επιδημιολογικά και ιατρικά δεδομένα που υπάρχουν για τη σχέση καπνίσματος και καρκίνου της ουροδόχου κύστης.

Τα ευρήματα τους έδειξαν:

Ο αριθμός των καρκίνων της ουροδόχου κύστης που προκαλούνται από το κάπνισμα παρουσιάζει αύξηση. 

Μέχρι 50% των περιπτώσεων του εν λόγω καρκίνου οφείλονται στο κάπνισμα.

Περισσότεροι από 75% των ασθενών με καρκίνο ουροδόχου κύστης δεν γνωρίζουν τη σχέση του καπνίσματος και του καρκίνου τους.

Όταν ένας καπνιστής σταματά το κάπνισμα, στα 4 χρόνια που ακολουθούν τη διακοπή οι πιθανότητες να παρουσιάσει καρκίνο της ουροδόχου κύστης μειώνονται κατά 40%.

Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να είναι αιτία πρόκλησης του συγκεκριμένου καρκίνου αλλά οι έρευνες δεν έχουν ακόμη τεκμηριώσει τελεσίδικα την αιτιολογική σχέση.

 

Ποιοι άλλοι παράγοντες ευνοούν την εμφάνιση καρκίνου της ουροδόχου κύστης;

Οι άντρες εμφανίζουν 4 φορές συχνότερα καρκίνο της ουροδόχου κύστης από τις γυναίκες.

Η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο καθώς περισσότερο από το 75% είναι άτομα πάνω από 65 χρονών.

Εργαζόμενοι που εκτίθενται σε χημικές ουσίες, όπως σε  χώρους επεξεργασίας δέρματος, σε βιομηχανικά ελαστικά, βαφές και οδηγοί φορτηγών διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η χημειοθεραπεία με φάρμακα όπως η κυκλοφωσφαμίδη.

Η ακτινοβολία στην πύελο (κάτω μέρος της κοιλιάς).

Οι μακροχρόνιες λοιμώξεις της ουροδόχου κύστης.

Η ανεπαρκής λήψη υγρών. Όσοι πίνουν πολλά υγρά, κυρίως νερό, φαίνεται πως εμφανίζουν μικρότερες πιθανότητες προσβολής από καρκίνο της ουροδόχου κύστης, ενδεχομένως επειδή με το συχνό άδειασμα της κύστης τα διάφορα χημικά δεν παραμένουν εκεί για πολλή ώρα.

Δεν είναι όμως πάντα ξεκάθαρο τι προκαλεί καρκίνο της ουροδόχου κύστης και σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζεται σε ανθρώπους που δεν έχουν εκτεθεί στις προαναφερόμενες επιβαρυντικές συνθήκες.

Συμπτώματα

Τις περισσότερες φορές, ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης δεν δίνει συμπτώματα, εκτός από αιματουρία. Μπορεί να υπάρξει ένα, μοναδικό, επεισόδιο αιματουρίας και μετά τα ούρα να είναι καθαρά. Έτσι, ο ασθενής το ξεχνά για μεγάλο χρονικό διάστημα και όταν ξαναπαρουσιαστεί επεισόδιο αιματουρίας, ο καρκίνος έχει προχωρήσει.

Άλλα, πιο σπάνια συμπτώματα του καρκίνου της ουροδόχου κύστης, είναι:

  • Πόνος στην κοιλιά
  • Αδυναμία-καταβολή
  • Απώλεια βάρους
  • Επώδυνη ούρηση
  • Συχνουρία/επιτακτική ούρηση

Το πιο σημαντικό είναι με την πρώτη εμφάνιση αίματος στα ούρα να ακολουθεί άμεσα επίσκεψη στον Ουρολόγο.

Σε περίπτωση όπου διαγνωστεί ότι πάσχετε από καρκίνο ουροδόχου κύστης, ο γιατρός θα προχωρήσει, με διάφορες επιπλέον εξετάσεις, στη σταδιοποίηση, δηλαδή στο πόσο έχει εξαπλωθεί η νόσος. Από αυτή θα εξαρτηθεί η θεραπεία που θα σας προτείνει.

Μετά τη θεραπεία για διηθητικό καρκίνο της κύστης, θα πρέπει να παρακολουθείστε στενά από τον γιατρό σας για αντιμετώπιση τυχόν επιπλοκών ή επανεμφάνισης της νόσου.

Πηγές:

https://worldbladdercancer.org/bladder-cancer-article/what-is-bladder-cancer/

https://worldbladdercancer.org/wp-content/uploads/2020/09/Bladder-Cancer-WBCPC-Infographic.pdf

https://www.cancer.org/cancer/bladder-cancer.html

https://www.imop.gr/ourologikoi-karkinoi/karkinos-kysths

https://www.medlook.net/%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%87%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%82/1956.html

 

Καρκίνος μαστού και πρώιμη διάγνωση

Ο καρκίνος του μαστού είναι η συνηθέστερη μορφή καρκίνου που πλήττει τις γυναίκες. 1 στις 8 γυναίκες αναπτύσσει καρκίνο του μαστού σε κάποιο στάδιο της ζωής της και οι περισσότερες δεν έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό της νόσου. Εάν ανιχνευθεί σε πρώιμο στάδιο ωστόσο, υπάρχει καλή πιθανότητα θεραπείας. 

Μαστογραφία

Προτείνεται οι γυναίκες να ξεκινούν τον προσυμπτωματικό έλεγχο για καρκίνο του μαστού με μαστογραφία (ψηφιακή ή αναλογική) από την ηλικία των 40 ετών, και να συνεχίζουν με μαστογραφία κάθε χρόνο και για όσο χρόνο είναι σε καλή υγεία.

Οι μαστογραφίες βοηθούν στην εύρεση του καρκίνου σε πρώιμο στάδιο, ακόμα και σε γυναίκες με πυκνό μαστό, όταν η θεραπεία είναι περισσότερο επιτυχημένη, και μπορεί να προλάβει πιθανή επιθετική θεραπεία, όπως μαστεκτομή και χημειοθεραπεία. 

Ωστόσο, οι μαστογραφίες δεν είναι τέλειες. Υπάρχει το ενδεχόμενο να χάσουν κάποιους καρκίνους και να χρειαστεί η γυναίκα περισσότερες εξετάσεις ή ακόμα και να διαγνωστεί με καρκίνο, που ποτέ δε θα προκαλούσε προβλήματα, αν δεν είχε βρεθεί κατά τη διάρκεια της εξέτασης.

Ο καλύτερος χρόνος για μια μαστογραφία είναι μια εβδομάδα μετά την περίοδο. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά να μη χρησιμοποιούνται την ημέρα της εξέτασης αποσμητικό, ταλκ ή λοσιόν στις μασχάλες ή στα στήθη, γιατί μπορεί να εμφανιστούν στη μαστογραφία σαν κηλίδες ασβεστίου.

Η έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση είναι δύσκολη επειδή πολλές γυναίκες με καρκίνο του μαστού δεν έχουν συμπτώματα, για αυτό και είναι τόσο σημαντικός ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος, με τις εξετάσεις διαλογής, δηλαδή τη μαστογραφία, την κλινική εξέταση μαστών από ιατρό και την αυτοεξέταση μαστών.

Είναι σημαντικό οι γυναίκες να είναι εξοικειωμένες με τη φυσιολογική εμφάνιση και αίσθηση των μαστών τους, ώστε να αναφέρουν αμέσως τυχόν αλλαγές στο γιατρό τους.

Παράγοντας γονίδιο

Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού είναι η αυξανόμενη ηλικία, και συγκεκριμένα από τα 50 έτη και μετά. Ένας εξίσου σημαντικός παράγοντας, όμως, είναι και το γενετικό υπόστρωμα. Συγκεκριμένα, υπάρχουν τρία γονίδια τα οποία, όταν είναι μεταλλαγμένα, συνδέονται με τον καρκίνο του μαστού, το BRCA1, BRCA2 και TP53

Οι γυναίκες που φέρουν μια ή περισσότερες από αυτές τις μεταλλάξεις, έχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, και μάλιστα σε μικρότερη ηλικία από το συνηθισμένο. Η αναλογία για τις γυναίκες που φέρουν ένα ελαττωματικό γονίδιο είναι 1 στις 20.

Άλλοι παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάσουν την εμφάνιση καρκίνου του μαστού:

  • Αν έχετε περάσει την εμμηνόπαυση και είστε υπέρβαρες ή
    παχύσαρκες, η απώλεια κάποιου βάρους θα μειώσει τον κίνδυνο.
  •  Η τακτική άσκηση μειώνει τον κίνδυνο.
  •  Εάν πίνετε πολύ αλκοόλ, ο κίνδυνος αυξάνεται. Καλό θα ήταν να
    μειώσετε την κατανάλωση σε λογικά επίπεδα.
  • Υπάρχει ελαφρώς αυξημένος κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του
    μαστού, εάν παίρνετε συνδυασμένο ορμονικό αντισυλληπτικό χάπι
    όταν η ηλικία σας είναι άνω των 35 ετών ή θεραπεία ορμονικής
    υποκατάστασης.
  • Οι γυναίκες που θηλάζουν τα παιδιά τους έχουν μειωμένο κίνδυνο
    εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε σύγκριση με αυτές που επιλέγουν
    να μην τα θηλάσουν

Αξιολόγηση κινδύνου

Για την αξιολόγηση του κινδύνου πρέπει να ληφθούν υπόψη οι παράγοντες κινδύνου, όπως το αν έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού συγγενείς αίματος, και ο κίνδυνος αυξάνεται ανάλογα με το πόσο κοντινή είναι η σχέση αίματος και σε ποια ηλικία πρωτοδιαγνώστηκαν.

Ο γυναικολόγος μπορεί να εκτιμήσει, με βάση το οικογενειακό ιστορικό, τον κίνδυνο ως (σχεδόν)φυσιολογικό, μέτριο ή υψηλό.

Σε περίπτωση αξιολόγησης του κινδύνου ως μέτριο ή υψηλό, συστήνεται η περαιτέρω αξιολόγηση από εξειδικευμένο ιατρό, για εξετάσεις, συμβουλές και τυχόν παρεμβάσεις.

 

Περισσότερα στο : https://www.edoeap.gr/wp-content/uploads/2019/10/actions_ca_breast.pdf

 

Χημειοθεραπεία: παρενέργειες και συμπτώματα

Ο όρος χημειοθεραπεία προέρχεται από τον συνδυασμό των λέξεων «χημεία και θεραπεία». Αποτελεί θεραπευτική επιλογή πολλών νεοπλασιών με τη χορήγηση ουσιών
φυσικώς ή τεχνητώς παρασκευασμένων. Ο σκοπός της θεραπείας του καρκίνου με χημειοθεραπευτικούς παράγοντες είναι η μείωση ή εξάλειψη των καρκινικών κυττάρων.
Οι χημειοθεραπευτικές ουσίες καταστρέφουν όλα τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα ακόμα και τα φυσιολογικά.

Κάθε ασθενής αντιδρά με διαφορετικό τρόπο στη χημειοθεραπεία ανάλογα με τον
τύπο και το στάδιο της νόσου, τις δόσεις των φαρμάκων που παίρνει και τη βιολογική
αντοχή του οργανισμού του. Συνήθως η χημειοθεραπεία προκαλεί ορισμένες μόνο παρενέργειες στον οργανισμό των ασθενών, χωρίς να διαταράσσει ολόκληρη την ομαλή και φυσιολογική του λειτουργία

 

Παρενέργειες φαρμάκων

Οι συνήθεις παρενέργειες της χημειοθεραπείας εντοπίζονται κυρίως στον μυελό των οστών, στο αναπαραγωγικό και πεπτικό σύστημα, και στο τριχωτό της κεφαλής. Προβλήματα που μπορεί να δημιουργηθούν κατά τη διάρκεια της ενδοφλέβιας χορήγησης είναι 

  • η αλλεργία, με συμπτώματα όπως δύσπνοια, δυσφορία, έξαψη και φαγούρα
  • η εξαγγείωση (η έξοδος του φαρμάκου εκτός του αγγείου)
  • το flu-like syndrome (η κλινική εικόνα που μοιάζει με γρίπη λίγες ώρες ή ημέρες μετά τη χημειοθεραπεία)

Τοξικότητα χημειοθεραπείας

Με τη χημειοθεραπεία μπορεί να προκληθεί τοξικότητα στο αίμα, στο γαστρεντερικό σύστημα, στο δέρμα, στο καρδιαγγειακό, νευρικό, ουροποιητικό και αναπαραγωγικό σύστημα. 

Γενικότερα συμπτώματα

Κατακράτηση υγρών – Αύξηση σωματικού βάρους, τα οποία μπορεί να οφείλονται σε ορμονικές μεταβολές, στις επιδράσεις των φαρμάκων ή και στην ίδια τη νεοπλασματική νόσο. Μπορούν να αποφευχθούν με σωστή διατροφή, αποφυγή αλατισμένων τροφών και άσκηση.

Αϋπνία, η αιτία της οποίας είναι πολυπαραγοντική, και μπορεί να αντιμετωπιστεί τόσο με φυσικές μεθόδους όσο και με φαρμακευτική αγωγή.

Κόπωση, η οποία μπορεί να οφείλεται στα φάρμακα, στην αναιμία, στην ελάττωση των ωρών του ύπνου, στη κακή διατροφή και στη γενικότερη καταβολή που προκαλεί η νεοπλασματική νόσος. Στο σύμπτωμα αυτό βοηθούν επίσης η σωστή διατροφή και η ελαφρά άσκηση, καθώς και οι λιγότερο έντονοι ρυθμοί στη ζωή.

Διατροφή και Χημειοθεραπεία

Η καλή διατροφή στη χημειοθεραπεία βοηθάει στην καλύτερη διαχείριση των παρενεργειών και στη καταπολέμηση των λοιμώξεων, καθώς ο οργανισμός δημιουργεί ευκολότερα νέα και υγιή κύτταρα και ιστούς. 

Οι βασικές κατηγορίες τροφών που πρέπει να περιλαμβάνει η διατροφή είναι τα φρούτα και λαχανικά, τα ψάρια, κρέατα και πουλερικά, τα δημητριακά και  ψωμί και, τέλος, τα γαλακτοκομικά προϊόντα

Εξίσου σημαντική είναι η λήψη επαρκών ποσοτήτων υγρών για τη προστασία των νεφρών και της ουροδόχου κύστης κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Τα πολυβιταμινούχα σκευάσματα μπορεί να βελτιώσουν επίσης  την υγεία των ασθενών, χωρίς φυσικά να θεραπεύουν τα κακοήθη νεοπλάσματα. 

Περισσότερες πληροφορίες στο αρχείο pdf: 

https://www.esne.gr/downloads/ogkologiki-nosileutiki/2019/%CE%9F%CE%94%CE%97%CE%93%CE%9F%CE%A3%20%CE%95%CE%9D%CE%97%CE%9C%CE%95%CE%A1%CE%A9%CE%A3%CE%97%CE%A3%20%CE%91%CE%A3%CE%98%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%A5%CE%A3%20%CE%A5%CE%A0%CE%9F%20%CE%A7%CE%97%CE%9C%CE%95%CE%99%CE%9F%CE%98%CE%95%CE%A1%CE%91%CE%A0%CE%95%CE%99%CE%91%20%CE%99%CE%9F%CE%A5%CE%9B%CE%99%CE%9F%CE%A3%202019.pdf

 

Καρκίνος του δέρματος: Τι πρέπει να ξέρουμε, τι πρέπει να κάνουμε

Ο Μάιος είναι ο μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του δέρματος και το μελάνωμα. Ο καρκίνος του δέρματος είναι η πιο κοινή μορφή καρκίνου, όμως η σωστή πρόληψη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο και μπορεί να αποβεί σωτήρια.

Όλοι οι τύποι δέρματος, ακόμα και οι πιο σκουρόχρωμοι, κινδυνεύουν από καρκίνο του δέρματος και η πρόληψη είναι κοινή για όλους. Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, καθώς περνούν ώρες σε εξωτερικούς χώρους και συνήθως δεν γνωρίζουν τις βλαβερές συνέπειες της ηλιακής ακτινοβολίας. Η ηλιακή ακτινοβολία περνάει μέσα τα σύννεφα, το παρμπρίζ αυτοκινήτου και τα παράθυρα και αντανακλάται στην άμμο, το χιόνι, τον πάγο και το νερό.

Παράγοντες που ευθύνονται για τον καρκίνο του δέρματος

Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία είναι η βασική αιτία εμφάνισης καρκίνου του δέρματος. Τόσο η UVA όσο και η UVB καταστρέφουν το dna στα κύτταρα του δέρματος. Η ζημιά που προκαλείται από την ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να επέλθει σε λιγότερο από 15 λεπτά!

Οι λάμπες μαυρίσματος και το σολάριουμ επίσης εκπέμπουν υπεριώδη ακτινοβολία η οποία προκαλεί από πρόωρη γήρανση του δέρματος μέχρι μελάνωμα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας (EADV), περισσότερα από 3.400 περιστατικά μελανώματος στην Ευρώπη κάθε χρόνο οφείλονται στην χρήση σολάριουμ, ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη προβεί σε ρυθμίσεις σχετικά με τη χρήση και τη συχνότητα χρήσης του σολάριουμ και άλλων τεχνητών μεθόδων μαυρίσματος.

 

Τρόποι προστασίας

Η έκθεση στον ήλιο, όταν δεν είναι υπερβολική, είναι ευεργετική για τον οργανισμό και αυξάνει τα επίπεδα της βιταμίνης D. Είναι ωστόσο απαραίτητο να συνοδεύεται από κάποια μέτρα προστασίας όπως:

  • Περιορισμός του χρόνου έκθεσης. Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι πιο έντονη μεταξύ 10.00 – 16:00, χρονικό διάστημα κατά το οποίο η παραμονή στον ήλιο θα πρέπει να αποφεύγεται
  • Χρήση αντιηλιακού. Συστήνεται δείκτης προστασίας πάνω από 30 σε μία χώρα με έντονη ηλιοφάνεια όπως η Ελλάδα. Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται μισή ώρα πριν την έκθεση στον ήλιο και να επαναλαμβάνεται συχνά
  • Κάλυψη του δέρματος. Σε περίπτωση μεγάλης έκθεσης στον ήλιο θα πρέπει να προτιμώνται ρούχα που καλύπτουν το σώμα, γυαλιά για να προστατεύεται η ευαίσθητη περιοχή των ματιών από την πρόωρη γήρανση και τον καρκίνο του δέρματος και καπέλο με φαρδύ γείσο που σκιάζει τόσο το πρόσωπο όσο και τον λαιμό.
  • Αποφυγή συσκευών μαυρίσματος όπως το σολάριουμ. Μπορεί να προκαλέσει χρόνιες βλάβες στο δέρμα ακόμα και μελάνωμα.

Ο ρόλος της διατροφής, μύθοι και αλήθειες 

  • Δεν είναι ξεκάθαρο εάν μία συγκεκριμένη διατροφή προστατεύει από τον καρκίνο του δέρματος. Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν πως κάποιες τροφές, όπως η ντομάτα, το καρπούζι, η παπάγια και το γκρέιπφρουτ (τροφές πλούσιες σε λυκοπένιο), καθώς και ορισμένα σκουρόφυλλα λαχανικά, ενδέχεται να παρέχουν κάποια προστασία. Ωστόσο οι μελέτες δεν είναι καταληκτικές και δεν θα πρέπει αυτού του είδους η διατροφή να αντικαθιστά τα προαναφερόμενα μέτρα προστασίας, αλλά να δρα επικουρικά.
  • Δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης βασικοκυτταρικού καρκινώματος και κακοήθους μελανώματος
  • Η υπόθεση ότι η κατανάλωση καφέ μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης κακοήθους μελανώματος σε γυναίκες δεν είναι τεκμηριωμένη
  • Η κατανάλωση συμπληρωμάτων υψηλών δόσεων β-καροτίνης δεν φαίνεται να έχει κάποια ουσιαστική επίδραση στην αποφυγή εμφάνισης βασικοκυτταρικού και ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, δύο βασικών τύπων καρκίνου του δέρματος που δεν εντάσσονται στην κατηγορία του μελανώματος

 

Αν και πρόκειται για την πιο συχνή μορφή καρκίνου, ο καρκίνος του δέρματος αντιμετωπίζεται με επιτυχία που φτάνει το 90% εάν διαγνωστεί έγκαιρα. Συνεπώς, η πρόληψη και η παρακολούθηση καθίστανται μείζονος σημασίας.

 

Πηγές: https://www.skincancer.org/get-involved/skin-cancer-awareness-month/#skincheckchallenge

https://www.aicr.org/resources/blog/skin-cancer-awareness-month/

https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/sunlight

https://www.aicr.org/research/the-continuous-update-project/skin-cancer/

https://www.eadv.org/article/432