Κατηγορία: Ανθρώπινα Δικαιώματα

Διεθνής Ημέρα Κοινωνικής Εργασίας: Ο κρίσιμος ρόλος των κοινωνικών λειτουργών στην υγεία και την κοινωνία

Η Διεθνής Ημέρα Κοινωνικής Εργασίας (International Social Work Day), που τιμάται κάθε χρόνο στις 27 Μαρτίου, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για την ανάδειξη του πολύπλευρου έργου των κοινωνικών λειτουργών και της συμβολής τους στην προάσπιση της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Οι κοινωνικοί λειτουργοί βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της υποστήριξης ευάλωτων ομάδων, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο σε τομείς όπως η υγεία, η ψυχική υγεία, η κοινωνική πρόνοια και η φροντίδα ατόμων με χρόνιες παθήσεις, όπως ο καρκίνος. Στο πεδίο της ογκολογίας, ειδικότερα, η συμβολή τους είναι ανεκτίμητη, καθώς υποστηρίζουν τους ασθενείς και τις οικογένειές τους σε πρακτικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.

Τι ισχύει διεθνώς

Σε διεθνές επίπεδο, η σημασία της κοινωνικής εργασίας αναγνωρίζεται ευρέως, με τις κοινωνικές υπηρεσίες να αποτελούν βασικό πυλώνα των συστημάτων υγείας και πρόνοιας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι εργαζόμενοι στον τομέα των κοινωνικών υπηρεσιών ξεπερνούν τα 10 εκατομμύρια, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 5% του συνολικού εργατικού δυναμικού, γεγονός που καταδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο του κλάδου για τη συνοχή των κοινωνιών.

Σε χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης, οι κοινωνικοί λειτουργοί εντάσσονται συστηματικά σε διεπιστημονικές ομάδες φροντίδας και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και κοινωνικής υποστήριξης. Σύμφωνα με διεθνείς προσεγγίσεις, η επαρκής στελέχωση των κοινωνικών υπηρεσιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων υγείας και την ουσιαστική υποστήριξη των πολιτών.

Παρά τα διεθνή πρότυπα σημειώνονται ελλείψεις και ανισότητες:

  • Υπάρχει διεθνής ανάγκη αύξησης προσωπικού στον τομέα της κοινωνικής φροντίδας, ειδικά σε περιοχές με υψηλές κοινωνικές ανάγκες.
  • Οι ανισότητες στην πρόσβαση παραμένουν πρόκληση ακόμη και σε προηγμένες χώρες, υπογραμμίζοντας τη σημασία προγραμματισμού και συντονισμού.

Πώς λειτουργούν οι κοινωνικές υπηρεσίες στην Ελλάδα

Το θεσμικό πλαίσιο για την κοινωνική φροντίδα στη χώρα βασίζεται στο Εθνικό Σύστημα Κοινωνικής Φροντίδας (Ν. 2646/1998). Οι υπηρεσίες διαρθρώνονται σε τρία επίπεδα:

  • Πρωτοβάθμια: Πρόληψη, υποστήριξη και υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο, κυρίως από τους δήμους (Κέντρα Κοινότητας, κοινωνικά γραφεία).
  • Δευτεροβάθμια: Δομές φροντίδας και αποκατάστασης για πιο σύνθετες ανάγκες.
  • Τριτοβάθμια: Εξειδικευμένες υπηρεσίες για βαριές ή σπάνιες περιπτώσεις, συνήθως σε νοσοκομεία ή ερευνητικά κέντρα.

Ωστόσο, παρά το θεσμικό πλαίσιο, οι υπηρεσίες στην Ελλάδα είναι κατακερματισμένες και υποστελεχωμένεες:

  • Οι κοινωνικοί λειτουργοί στη χώρα ανέρχονται σε περίπου 7.000, με λιγότερους από τους μισούς να εργάζονται σε δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες.
  • Πολλοί απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και επιδοτούμενα προγράμματα, δημιουργώντας αστάθεια στις υπηρεσίες.
  • Σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, η αναλογία μπορεί να φτάνει έως και έναν κοινωνικό λειτουργό ανά 40.000 πολίτες, γεγονός που αναδεικνύει την έντονη υποστελέχωση των υπηρεσιών.

Όπως έχει επισημάνει η Ευαγγελή Μπίστα σε πρόσφατη συνέντευξή της, σε 92 δήμους της χώρας δεν υπάρχει καθόλου προσωπικό κοινωνικής εργασίας. Είναι φανερό πως η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών δεν αφορά μόνο την κάλυψη αναγκών των ασθενών αλλά και την ενδυνάμωση της κοινότητας συνολικά, δημιουργώντας ένα περιβάλλον αλληλεγγύης και στήριξης.

Την ίδια στιγμή, πρωτοβουλίες σε τοπικό επίπεδο αναδεικνύουν τη δυναμική ενίσχυσης των κοινωνικών υπηρεσιών. Ενδεικτικά, η πρόσφατη συνεργασία του Κάπα3 με τον Δήμο Μετεώρων για τη δημιουργία Συμβουλευτικού Γραφείου Υποστήριξης Καρκινοπαθών και των οικογενειών τους αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της κοινωνικής φροντίδας σε τοπικό επίπεδο.

Η στελέχωση της δομής με κοινωνική λειτουργό και ψυχολόγο, καθώς και η παροχή δωρεάν υπηρεσιών καθοδήγησης, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και διασύνδεσης με υπηρεσίες, αναδεικνύουν στην πράξη τον κρίσιμο ρόλο των κοινωνικών λειτουργών στην υποστήριξη των ασθενών και την ενίσχυση της ποιότητας ζωής τους.

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Κοινωνικής Εργασίας, αξίζει να αναγνωρίσουμε το πολύτιμο έργο των κοινωνικών λειτουργών, να αναδείξουμε τις ελλείψεις και ταυτόχρονα να προβάλλουμε θετικά παραδείγματα, όπως αυτό του Δήμου Μετεώρων, ενισχύοντας τη συλλογική προσπάθεια για ένα σύστημα που δεν αφήνει κανέναν πίσω.

Κείμενο/προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το ΚΑΠΑ3

24 Ιανουαρίου – Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης

Η 24η Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης, αναγνωρίζοντας την εκπαίδευση ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και βασικό πυλώνα κοινωνικής συνοχής, ισότητας και βιώσιμης ανάπτυξης. Η πρόσβαση στη γνώση δεν αποτελεί μόνο μέσο επαγγελματικής εξέλιξης, αλλά και καθοριστικό παράγοντα ψυχικής ανθεκτικότητας, προσωπικής ταυτότητας και ελπίδας για το μέλλον.

Εκπαίδευση και ασθένεια: όταν η μάθηση γίνεται στήριγμα

Για τα παιδιά που ζουν με καρκίνο ή άλλη σοβαρή ασθένεια, η εκπαίδευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως τα σχολεία εντός νοσοκομείων, έχουν αναδείξει τον ρόλο της μάθησης ως στοιχείο συνέχειας της ζωής μέσα στη θεραπεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η εκπαίδευση για τα παιδιά που νοσηλεύονται δεν αφορά μόνο τη σχολική ύλη, αλλά λειτουργεί ως πηγή χαράς, κανονικότητας και ψυχολογικής ενδυνάμωσης. Η συμμετοχή σε μαθήματα, η επαφή με δασκάλους και η καλλιέργεια ενδιαφερόντων βοηθούν τα παιδιά να διατηρούν στόχους και να οραματίζονται το μέλλον, ακόμη και σε συνθήκες σοβαρής ασθένειας.

Νεαροί ενήλικες με καρκίνο: σπουδές, διακοπές και επιστροφές

Παράλληλα, η εκπαίδευση αποτελεί κρίσιμο ζήτημα και για τους νεαρούς ενήλικες που ζουν με καρκίνο, μια ηλικιακή ομάδα που συχνά βρίσκεται σε φάση σπουδών, επαγγελματικής κατάρτισης ή πρώτων βημάτων στην αγορά εργασίας. Διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι η διάγνωση καρκίνου κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή ή καθυστέρηση σπουδών, αλλαγή εκπαιδευτικής κατεύθυνσης και αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση. Μελέτες από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφουν αυξημένα επίπεδα άγχους, κοινωνικής απομόνωσης και αβεβαιότητας για το μέλλον, ενώ ταυτόχρονα επισημαίνουν ότι η ύπαρξη ευέλικτων εκπαιδευτικών δομών και υποστηρικτικών πολιτικών αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιστροφής και ολοκλήρωσης των σπουδών.

Ωστόσω, υπάρχουν και εκείνοι που, μέσα από την εμπειρία της ασθένειας, επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους: επιλέγουν νέα γνωστικά αντικείμενα, αλλάζουν κατεύθυνση ή ανακαλύπτουν δεξιότητες που δεν είχαν φανταστεί.

Τα δεδομένα για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επίσημα δεδομένα που να καταγράφουν τη συνέχιση ή τη διακοπή σπουδών για νέους ενήλικες που ζουν με καρκίνο — όπως πόσοι φοιτητές εγκαταλείπουν το πανεπιστήμιο, πόσοι επιστρέφουν μετά τη θεραπεία ή πώς επηρεάζεται συνολικά η εκπαιδευτική τους πορεία. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι η επίπτωση του καρκίνου στους νέους ενήλικες υπολογίζεται περίπου στους 7,4 νέους ασθενείς ανά 100.000 κατοίκους ετησίως στην Ελλάδα, γεγονός που υπογραμμίζει τις ιδιαίτερες ψυχοκοινωνικές και αναπτυξιακές προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτή η ομάδα. Η απουσία συστηματικών στοιχείων για τις εκπαιδευτικές συνέπειες της νόσου αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, αλλά και για θεσμικές παρεμβάσεις που θα επιτρέπουν στους νέους ανθρώπους να συνεχίσουν ή να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, όταν και όπως το επιθυμούν.

Η εκπαίδευση, σε κάθε ηλικία, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ελπίδας και επαναπροσδιορισμού της ζωής. Πολλοί άνθρωποι που έχουν βιώσει τον καρκίνο επιλέγουν να επιστρέψουν στη μάθηση, να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, να αλλάξουν επαγγελματική πορεία ή να επενδύσουν σε όνειρα που είχαν αναβάλει. Η γνώση δεν αναιρεί τη δυσκολία της ασθένειας, αλλά μπορεί να προσφέρει νόημα, προοπτική και αίσθηση ελέγχου σε μια περίοδο αβεβαιότητας.

Στο ΚΑΠΑ3 αναγνωρίζουμε τη σημασία της εκπαίδευσης ως αναπόσπαστο μέρος της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης. Μέσα από τη συμμετοχή μας σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το έργο MELODIC, που εστιάζει στην ψυχική υγεία νεαρών ενηλίκων με καρκίνο, αναδεικνύουμε την ανάγκη για ολιστικές προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη τη ζωή, τις σπουδές και τα σχέδια των ανθρώπων πέρα από τη διάγνωση.

Η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης αποτελεί μια αφορμή να θυμηθούμε ότι η γνώση δεν σταματά μπροστά στην ασθένεια. Με υποστήριξη, κατανόηση και τις κατάλληλες δομές, η εκπαίδευση μπορεί να παραμείνει ζωντανή, λειτουργώντας ως γέφυρα προς το μέλλον και ως υπενθύμιση ότι η ζωή συνεχίζεται.

Πηγές:

Κείμενο/προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το ΚΑΠΑ3

Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών – 18 Δεκεμβρίου

Υγεία χωρίς σύνορα: η ισότιμη φροντίδα ως ανθρώπινο δικαίωμα

Η Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών τιμάται κάθε χρόνο στις 18 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που το 1990 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Διεθνή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων όλων των Μεταναστών Εργαζομένων και των Μελών των Οικογενειών τους. Η ημέρα αυτή δεν αφορά μόνο τη μετακίνηση πληθυσμών, αλλά τα θεμελιώδη δικαιώματα, την αξιοπρέπεια και – κυρίως – την πρόσβαση στην υγεία για όλους, ανεξαρτήτως καταγωγής ή νομικού καθεστώτος.

Οι αριθμοί σε παγκόσμιο επίπεδο

Σε παγκόσμιο επίπεδο, περισσότεροι από 281 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα εκτός της χώρας καταγωγής τους, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 3,6% του παγκόσμιου πληθυσμού (Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης – IOM, World Migration Report).

Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν συστηματικά ανισότητες στην υγεία, λόγω φραγμών όπως η γλώσσα, η έλλειψη ενημέρωσης, η ανασφάλεια κατοικίας και εργασίας, αλλά και ο φόβος αποκλεισμού από τις υπηρεσίες υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι κοινωνικοί προσδιοριστές της υγείας επηρεάζουν καθοριστικά την πρόσβαση σε πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, οδηγώντας σε χειρότερα αποτελέσματα υγείας για τους μεταναστευτικούς πληθυσμούς.

Οι ανισότητες αυτές εντείνονται σε ευάλωτες ομάδες, όπως τα παιδιά και οι νέοι, οι γυναίκες, καθώς και τα άτομα χωρίς σταθερό νομικό καθεστώς. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις σοβαρών ή χρόνιων νοσημάτων, όπως ο καρκίνος, οι καθυστερήσεις στη διάγνωση, η ασυνέχεια της θεραπείας και η έλλειψη ψυχοκοινωνικής υποστήριξης μπορούν να αποβούν καθοριστικές για την πορεία της νόσου.

Τα στατιστικά για την Ελλάδα

Στο ελληνικό πλαίσιο, η χώρα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο υποδοχής και διέλευσης μεταναστών και προσφύγων. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού που διαμένει στην Ελλάδα είναι πολίτες τρίτων χωρών, ενώ η πρόσβαση σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες υγείας παραμένει άνιση, ιδιαίτερα για νέους ανθρώπους και άτομα με αυξημένες ανάγκες φροντίδας. Παρά τις θεσμικές προβλέψεις, στην πράξη εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια στην πρόληψη, στη συνέχεια της θεραπείας και στην ψυχοκοινωνική υποστήριξη.

Στον τομέα της ογκολογίας, οι προκλήσεις αυτές γίνονται ακόμη πιο έντονες. Η ασθένεια δεν κάνει διακρίσεις, όμως η δυνατότητα πρόσβασης στη φροντίδα συχνά καθορίζεται από κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες. Η ανάγκη για πολιτισμικά ευαίσθητες, προσβάσιμες και συνεχείς υπηρεσίες υγείας είναι κρίσιμη, ώστε κανένας άνθρωπος να μη μένει αβοήθητος απέναντι σε μια διάγνωση καρκίνου.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Κάπα3 εργάζεται διαχρονικά για την ανάδειξη των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία και την ενίσχυση της ολιστικής φροντίδας των ανθρώπων που ζουν με καρκίνο. Εντός του 2024, υλοποιήθηκε στοχευμένη δράση υποστήριξης προσφύγων και μεταναστών με καρκίνο, μέσω του προγράμματος «Cancer May Control your Body for a While, But Not Your Soul», με την υποστήριξη του King Baudouin Foundation.

Η δράση επικεντρώθηκε στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης, με αποδέκτες πρόσφυγες και μετανάστες της περιοχής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ηλικιακή ομάδα 15–24 ετών, και με στόχο την παροχή άμεσης πρωτοβάθμιας βοήθειας και συνεχιζόμενης υποστήριξης καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας τους.

Η Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα και όχι προνόμιο. Η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στη φροντίδα, ειδικά για τους πιο ευάλωτους, αποτελεί ευθύνη όλων μας – θεσμών, επαγγελματιών υγείας και κοινωνίας συνολικά.

Μια δίκαιη κοινωνία είναι εκείνη που δεν αφήνει κανέναν πίσω.

Πηγές:

Κείμενο/Προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το Κάπα3

Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας

Η 17η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη ως η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας, μια ημέρα αφιερωμένη στην ευαισθητοποίηση και τη δράση ενάντια σε ένα φαινόμενο που συνεχίζει να πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Ο θεσμός ξεκίνησε το 1987, όταν χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι για να τιμήσουν τα θύματα της ακραίας φτώχειας και να διεκδικήσουν ένα πιο δίκαιο μέλλον για όλους.

Η φτώχεια δεν αφορά μόνο την έλλειψη εισοδήματος — επηρεάζει την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγεία, τη στέγη, την εργασία, αλλά και την ψυχική ευεξία. Για τους ανθρώπους που ζουν με σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος, η οικονομική ανασφάλεια επιδεινώνει την καθημερινότητα, περιορίζοντας την πρόσβαση σε θεραπείες, φάρμακα και υποστηρικτικές υπηρεσίες.

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ (Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης 2024), το 26,9% του πληθυσμού της Ελλάδας – δηλαδή περίπου 2,74 εκατομμύρια άτομα – βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η Ελλάδα κατατάσσεται δεύτερη στην ΕΕ μετά τη Βουλγαρία, επιβεβαιώνοντας τη δυσκολία των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις πιέσεις της ακρίβειας, της ενεργειακής κρίσης και της περιορισμένης κοινωνικής προστασίας.

Παγκοσμίως, σύμφωνα με την Παγκόσμια Κοινωνική Έκθεση του ΟΗΕ (2025), πάνω από 690 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας (με λιγότερα από 2,15 δολάρια την ημέρα), ενώ 1,1 δισεκατομμύριο βιώνουν πολυδιάστατη φτώχεια, στερούμενοι πρόσβασης σε υγεία, εκπαίδευση και αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο. Οι κοινωνικές και οικονομικές κρίσεις, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, πλήττουν δυσανάλογα τα ευάλωτα νοικοκυριά.

Η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας υπογραμμίζει επίσης τον ρόλο των κοινοτήτων και των υπευθύνων λήψης αποφάσεων στη δημιουργία περιεκτικών συστημάτων. Η αντιμετώπιση των κοινωνικών παραγόντων υγείας, η διασφάλιση πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και η ενδυνάμωση ευάλωτων ομάδων είναι κρίσιμες για τη μείωση των ανισοτήτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Συνεργαζόμενοι – επαγγελματίες υγείας, κοινωνικοί φορείς και η κοινωνία των πολιτών – μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν κόσμο όπου όσοι αντιμετωπίζουν ασθένεια δεν θα επιβαρύνονται επιπλέον από τη φτώχεια.

Στο ΚΑΠΑ3 πιστεύουμε ακράδαντα ότι η πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα υγείας και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης αποτελούν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Η φτώχεια και η υγεία είναι αλληλένδετες — η μία μπορεί εύκολα να ενισχύσει ή να επιδεινώσει την άλλη. Μέσα από δράσεις ενημέρωσης, ενδυνάμωσης και κοινωνικής υποστήριξης, επιδιώκουμε να συμβάλουμε σε μια κοινωνία όπου κανείς δεν θα στερείται τη φροντίδα που αξίζει, ανεξάρτητα από το εισόδημά του.

Πηγές: https://www.un.org/en/observances/day-for-eradicating-poverty

https://www.statistics.gr/documents/20181/3d7d2251-2302-9023-5280-a1d962c3a7a5