Η 24η Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης, αναγνωρίζοντας την εκπαίδευση ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και βασικό πυλώνα κοινωνικής συνοχής, ισότητας και βιώσιμης ανάπτυξης. Η πρόσβαση στη γνώση δεν αποτελεί μόνο μέσο επαγγελματικής εξέλιξης, αλλά και καθοριστικό παράγοντα ψυχικής ανθεκτικότητας, προσωπικής ταυτότητας και ελπίδας για το μέλλον.
Εκπαίδευση και ασθένεια: όταν η μάθηση γίνεται στήριγμα
Για τα παιδιά που ζουν με καρκίνο ή άλλη σοβαρή ασθένεια, η εκπαίδευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως τα σχολεία εντός νοσοκομείων, έχουν αναδείξει τον ρόλο της μάθησης ως στοιχείο συνέχειας της ζωής μέσα στη θεραπεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η εκπαίδευση για τα παιδιά που νοσηλεύονται δεν αφορά μόνο τη σχολική ύλη, αλλά λειτουργεί ως πηγή χαράς, κανονικότητας και ψυχολογικής ενδυνάμωσης. Η συμμετοχή σε μαθήματα, η επαφή με δασκάλους και η καλλιέργεια ενδιαφερόντων βοηθούν τα παιδιά να διατηρούν στόχους και να οραματίζονται το μέλλον, ακόμη και σε συνθήκες σοβαρής ασθένειας.
Νεαροί ενήλικες με καρκίνο: σπουδές, διακοπές και επιστροφές
Παράλληλα, η εκπαίδευση αποτελεί κρίσιμο ζήτημα και για τους νεαρούς ενήλικες που ζουν με καρκίνο, μια ηλικιακή ομάδα που συχνά βρίσκεται σε φάση σπουδών, επαγγελματικής κατάρτισης ή πρώτων βημάτων στην αγορά εργασίας. Διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι η διάγνωση καρκίνου κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή ή καθυστέρηση σπουδών, αλλαγή εκπαιδευτικής κατεύθυνσης και αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση. Μελέτες από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφουν αυξημένα επίπεδα άγχους, κοινωνικής απομόνωσης και αβεβαιότητας για το μέλλον, ενώ ταυτόχρονα επισημαίνουν ότι η ύπαρξη ευέλικτων εκπαιδευτικών δομών και υποστηρικτικών πολιτικών αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιστροφής και ολοκλήρωσης των σπουδών.
Ωστόσω, υπάρχουν και εκείνοι που, μέσα από την εμπειρία της ασθένειας, επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους: επιλέγουν νέα γνωστικά αντικείμενα, αλλάζουν κατεύθυνση ή ανακαλύπτουν δεξιότητες που δεν είχαν φανταστεί.
Τα δεδομένα για την Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επίσημα δεδομένα που να καταγράφουν τη συνέχιση ή τη διακοπή σπουδών για νέους ενήλικες που ζουν με καρκίνο — όπως πόσοι φοιτητές εγκαταλείπουν το πανεπιστήμιο, πόσοι επιστρέφουν μετά τη θεραπεία ή πώς επηρεάζεται συνολικά η εκπαιδευτική τους πορεία. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι η επίπτωση του καρκίνου στους νέους ενήλικες υπολογίζεται περίπου στους 7,4 νέους ασθενείς ανά 100.000 κατοίκους ετησίως στην Ελλάδα, γεγονός που υπογραμμίζει τις ιδιαίτερες ψυχοκοινωνικές και αναπτυξιακές προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτή η ομάδα. Η απουσία συστηματικών στοιχείων για τις εκπαιδευτικές συνέπειες της νόσου αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα, αλλά και για θεσμικές παρεμβάσεις που θα επιτρέπουν στους νέους ανθρώπους να συνεχίσουν ή να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, όταν και όπως το επιθυμούν.
Η εκπαίδευση, σε κάθε ηλικία, μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ελπίδας και επαναπροσδιορισμού της ζωής. Πολλοί άνθρωποι που έχουν βιώσει τον καρκίνο επιλέγουν να επιστρέψουν στη μάθηση, να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, να αλλάξουν επαγγελματική πορεία ή να επενδύσουν σε όνειρα που είχαν αναβάλει. Η γνώση δεν αναιρεί τη δυσκολία της ασθένειας, αλλά μπορεί να προσφέρει νόημα, προοπτική και αίσθηση ελέγχου σε μια περίοδο αβεβαιότητας.
Στο ΚΑΠΑ3 αναγνωρίζουμε τη σημασία της εκπαίδευσης ως αναπόσπαστο μέρος της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης. Μέσα από τη συμμετοχή μας σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το έργο MELODIC, που εστιάζει στην ψυχική υγεία νεαρών ενηλίκων με καρκίνο, αναδεικνύουμε την ανάγκη για ολιστικές προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη τη ζωή, τις σπουδές και τα σχέδια των ανθρώπων πέρα από τη διάγνωση.
Η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης αποτελεί μια αφορμή να θυμηθούμε ότι η γνώση δεν σταματά μπροστά στην ασθένεια. Με υποστήριξη, κατανόηση και τις κατάλληλες δομές, η εκπαίδευση μπορεί να παραμείνει ζωντανή, λειτουργώντας ως γέφυρα προς το μέλλον και ως υπενθύμιση ότι η ζωή συνεχίζεται.
Πηγές:
- Systematic review – Εκπαίδευση, απασχόληση και επιπτώσεις στην οικονομική κατάσταση σε επιζώντες νεαρών ενηλίκων με καρκίνο
- Impact of Cancer on Work and Education Among Adolescent and Young Adult Cancer Survivors
- Back to School After Cancer Treatment: Adolescent Experience
- The experiences of children and adolescents with cancer returning to school: qualitative meta-synthesis
- Educational and occupational aspirations of adolescent and young adult cancer survivors
Κείμενο/προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το ΚΑΠΑ3
