Η 4η Ιανουαρίου γιορτάζεται κάθε χρόνο διεθνώς ως Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ (World Braille Day), με σκοπό να τιμήσει τη ζωή και την κληρονομιά του Louis Braille, του Γάλλου εφευρέτη της γραφής για άτομα με οπτική αναπηρία και να αναδείξει τη σημασία της πρόσβασης στην πληροφορία, την εκπαίδευση και την κοινωνική συμμετοχή για άτομα με τύφλωση ή σοβαρές διαταραχές όρασης. Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε επίσημα από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2018 και γιορτάζεται από το 2019 και μετά, με βάση την απόφαση που έλαβε η Συνέλευση τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς.
Η ημερομηνία επιλέχθηκε επειδή ήταν η ημέρα γέννησης του Louis Braille (4 Ιανουαρίου 1809), ο οποίος, παρά την απώλεια της όρασής του από μικρή ηλικία, δημιούργησε ένα απτικό σύστημα ανάγνωσης και γραφής που επηρέασε βαθιά την εκπαιδευτική και επικοινωνιακή ζωή των ανθρώπων με προβλήματα όρασης.
Το σύστημα Braille αποτελείται από συνδυασμούς έως έξι ανάγλυφων κουκίδων που αντιστοιχούν σε γράμματα, αριθμούς, αλλά και μουσικά ή μαθηματικά σύμβολα — και χρησιμοποιείται σε πολλές γλώσσες και μορφές σε όλο τον κόσμο.
Η σημαντικότητα της συγκεκριμένης ημέρας
Η Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ δεν είναι απλώς μια «επέτειος» — είναι μια υπενθύμιση για τη σημασία της πρόσβασης στη γνώση, στην εκπαίδευση και στις βασικές ελευθερίες των ανθρώπων με πρόβλημα όρασης. Σύμφωνα με τον ίδιο τον ΟΗΕ, το Braille είναι απαραίτητο για την όσο το δυνατόν πληρέστερη υλοποίηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των τυφλών και μερικώς βλεπόντων ανθρώπων, συμβάλλοντας στην πρόσβαση στην πληροφορία, την ανεξαρτησία και την κοινωνική συμμετοχή.
Επιπλέον, οι στατιστικές του ΟΗΕ/WHO δείχνουν ότι περίπου 39 εκατομμύρια άνθρωποι είναι τυφλοί και άλλα 253 εκατομμύρια έχουν σοβαρά προβλήματα όρασης σε όλο τον κόσμο — και ότι άτομα με οπτική αναπηρία αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους φτώχειας, κοινωνικού αποκλεισμού και ανισοτήτων πρόσβασης.
Η ημέρα λειτουργεί ως πρόσκληση για παγκόσμια ευαισθητοποίηση, ώστε η κοινωνία, οι φορείς και οι πολιτικές να προωθούν την ισότητα, την εκπαίδευση και την προσβασιμότητα στην πληροφορία και στις υπηρεσίες για όλους.
Δικαιώματα και προσβασιμότητα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων αυτών με προβλήματα όρασης, ενσωματώνονται σε ένα ευρύ νομικό πλαίσιο που περιλαμβάνει:
- Την Εθνική νομοθεσία για τα άτομα με αναπηρία, με κωδικοποίηση νόμων που αφορούν στην ισότητα, μη διάκριση, εκπαίδευση, πρόσβαση σε υπηρεσίες και πληροφορία, προσβασιμότητα σε φυσικό και ψηφιακό χώρο κ.ά.
- Την ενσωμάτωση κοινοτικών οδηγιών όπως η Οδηγία για την προσβασιμότητα ιστοσελίδων και εφαρμογών δημόσιου τομέα, για να διασφαλιστεί προσβασιμότητα στο διαδίκτυο για όλους.
- Ειδικές ρυθμίσεις στο ελληνικό νόμο πνευματικών δικαιωμάτων που παρέχουν εξαιρέσεις για άτομα με οπτική αναπηρία ώστε να δημιουργούνται προσβάσιμες μορφές έργων (π.χ. Braille, audio).
- Τη δημιουργία της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας, που έχει ως έργο την παρακολούθηση και πρόταση πολιτικών για την προσβασιμότητα σε όλους τους τομείς.
Ωστόσο, παρότι οι νομοθετικές βάσεις υπάρχουν, σε πολλές περιπτώσεις η πρακτική εφαρμογή και η πλήρης προσβασιμότητα — ειδικά στον ψηφιακό τομέα και στις υποδομές — παραμένουν ζητήματα σε εξέλιξη, με την κοινωνία και τους φορείς να συνεχίζουν να εργάζονται για ουσιαστική εφαρμογή. ΕΕΔΑ – Greece NCHR
Ψηφιακή και σύγχρονη πρόσβαση
Η πρόοδος στην τεχνολογία έχει ανοίξει νέους δρόμους για την πρόσβαση στην πληροφορία πέρα από τα κλασικά έντυπα:
- Υπάρχουν υπηρεσίες και πρωτοβουλίες που μεταφέρουν περιεχόμενο Braille σε ψηφιακή μορφή, καθώς και ειδικά αναγνώσιμα formats για άτομα με προβλήματα όρασης.
- Η Ψηφιακή προσβασιμότητα ιστοσελίδων και εφαρμογών είναι πλέον νόμος στην Ελλάδα και την ΕΕ, ώστε όλα τα ψηφιακά μέσα να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από άτομα με αναπηρίες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ μάς υπενθυμίζει ότι η πρόσβαση στη γνώση και η δυνατότητα επικοινωνίας είναι βασικά ανθρώπινα δικαιώματα που πρέπει να διασφαλίζονται για όλους, ανεξαρτήτως ικανότητας ή αναπηρίας. Στο Κάπα3 στηρίζουμε τις προσπάθειες για μια κοινωνία πιο δίκαιη, προσβάσιμη και συμπεριληπτική, όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να συμμετέχει πλήρως και ισότιμα.
Κείμενο/Προσαρμογή: Ιφιγένεια Αναστασίου για το Κάπα3